Google

This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct

to make the world's books discoverablc onlinc.

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct

to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr.

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc

publishcr to a library and fmally to you.

Usage guidelines

Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken stcps to prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing lcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. Wc also ask that you:

+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for personal, non-commercial purposes.

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc use of public domain materials for these purposes and may be able to help.

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout thisprojcct and hclping thcm lind additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.

+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offer guidance on whether any speciflc usc of any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe.

About Google Book Search

Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb

at|http://books.qooqle.com/|

V ^ - ^	'^rsf^f^r^r^
r--
. . * /-s *
	^t?fc-:
,, ^ ^ /^ A'^' '^ " - ■ '^ ^ ■^ '^ '
.-	'. .^.r..rs r\r\r\r
-^'^.Cj^^rNA--	'■ r*
-^r\Ar>"(» '	■ > ^ A, ^ * y^-
	^r>-^„A'- ■
^:	rv /^ > - -
■ "~ *,'^,.
- -	-. ^ r '

5"

^^1

ir\r\r\r\r\r^'

^m^^;:^::^^^-'

^•^.^QQ^mn^Qm!

_'/^A . ^

'^ors _

K2.-|

t

/

GRAMMATICI LATINI

EX RECENSIONE

HENRICI KEILII

VOL. VU

SCRIPTORES DE ORTHOGRAPHIA

TERENTIVS SCAVRVS VELIVS LONGVS CAPER AGROECIVS CASSIODORIVS MARTYRIVS

BEDA ALBINVS

AVDACIS EXCERPTA DOSITHEI ARS GRAMMATICA

ARVSIANI MESSII EXEMPLA ELOCVTIONVM

CORNELII PRONTONIS LIBER DE DIFFERENTIIS

FRA6MENTA GRAMMATICA

INDEX SCRIPTORVM

LIPSIAE

IN AEDIBVS B. G.TEVBNERI

MDCCCLXXX

SCRIPTORES

DE ORTHOGRAPHTA

TERENTIVS SCAVRVS VELIVS LONGVS CAPER AGROECIVS CASSIODORIVS MARTYRIVS

BEDA^LBINVS

AVDACIS EXCERPTA DOSITHEI ARS GRAJIMATICA

ARVSIANI MESSII EXEMPLA ELOCVTIONVM

CORNELn FRONTONIS LIBER DE DIFFERENTIIS

FRAGMENTA GRAMMATICA

EX RECENSIONE

, HENRICI KEILII

INDEX SCEIPTORVM

L I P S I A E IN AEDIBVS B. G. TEVBNERI

MOCCCLXXX

^ LIBR)lRV

THC

DRO JUNIOR RSITY.

I 0# TH

I LEUNO STANf I \ UNtVER

'/\(o^^ ^

lippiak: TYPIB B- q. tkybheri.

Q. 'TERENTil 8CAVRI

DE ORTHOGRAPHIA

.^j^jmJLTtCl I-ATIWl Tll.

Q. Terentii Scauri de orthographia duo supersunt libri manu scripti, qiii quidem omnia quae hoc nomine inscripta feruntur continent, Bernen- sis 330 et PalaUnus 1741.

Bernensem codicem decimo saeculo, ut mihi visum est, scriptum, qui olim Bongarsii fuit^ accurate descripsit Usenerus mus. Rhen. y. XXII (a. 1867) p. 416, breviiis Hagenus catal. cod. Bernens. p. 330. in hoc Scauri liber legitur f. 39 — 43*, incipit liber Terentii Scauri de ortho- graphia Scribendi — percenseri poterat,

Codex Palatinus chartaceus quinto decimo saeculo scriptus inter excerpta veterum scriptorum et varios commentarios recenti aetate compo- sitos hunc Scauri librum una cum appendice de ordinatione partium ora- tionis continet f. 245—249*, incipit liber Terrentii Scauri de ortograuia (corr. orthographia) Scribendi — percetisiri poterat. finit Quinti Terrentii Scauri de orthograuia. \ Terrentius scaunis de ordinatione partium ora- tionis I In contextu historiae — omnes partes orationis examinabit.*)

Fragmentum libri sexto decimo, ut videtur, saeculo scriptum in codice Vaticano 1491 chartaceo, cuius indicem exhibui gramm. lat v. V p. 526, relictum est, Q. Terentii Scauri de orthographia ad Theseum Scribendi — ut squilla neque prae (p. 2254). reliqua in flne codicis perierunt.

*) iDe reliquis codicis partibas comperta haboi haec partim a me olim notata, partim a Stendero, qni codicem in meum usum contulerat, indicata. ante Scaori libmm scripta sunt haec, Incipit fdbularius super XV libros meta' tnorphoseon. DiofantM Ixicedaemonum auctor libros scripsit antiquitatum — quisquis ex exilio zoyle nomen habet (cf. Mai class. auct. v. III p. XVI), breves similis generis commentarii, Ciceronis epistulae aliquot, commentarius germanice scriptus reformatio des heUigen gerichtes wie man dasz ordentlichen halden soll, dnae epistulae Petri Antonii. sequitur liber Terentii Scauri, post quem quinque folia vacua relicta sunt. deinde sequnntur Ciceronis oratio pro Marcello, eiusdem de optimo genere dicendi liber cum aliis ezcerptis Ciceronis, quibuB subscriptus est annus 1466 vel, ut Stenderus indicavit, 1464, Martiani Capellae ezcerpta de arte rhetorica, Sexti Bufi breviarium, registrum snper libros Laurentii Vallensis, de monBtris.

Q. Terentii Scauri de orthographia duo supersunt libri manu scripti; qiii quidem omnia quae hoc nomine inscripta feruntur continent, Bernen- sis 330 et Palatinus 1741.

Bernensem codicem decimo saeculo, ut mihi yisum est^ scriptum, qui olim Bongarsii fuit, accurate descripsit Usenerus mus. Rhen. y. XXII (a. 1867) p. 416, brevius Hagenus catal. cod. Bernens. p. 330. in hoc Scauri liber legitur f. 39 — 43*, incipit liber Terentii Scauri de ortho- graphia Scribendi — percenseri poterat,

Codex Palatinus chartaceus quinto decimo saeculo scriptus inter excerpta veterqm scriptorum et varios commentarios recenti aetate compo- sitos hunc Scauri librum una cum appendice de ordinatione partium ora- tionis continet f. 245—249*, incipit liber Terrentii Scauri de ortograuia (corr. orthographia) Scribendi — percensiri poterat, finit Quinti Terrentii Scauri de orthograuia. \ Terrentius scaurus de ordinatione partium ora- tionis I In contextu historiae — omnes partes orationis examinabit,*)

Fragmentum libri sexto decimo, ut videtur, saeculo scriptum in codice Vaticano 1491 chartaceo, cuius indicem exhibui gramm. lat. v. V p. 526, relictum est, Q, Terentii Scauri de orthographia ad Theseum Scribendi — ut squilla neque prae (p. 2254). reliqua in flne codicis perierunt.

*) De reliquis codicis partibas comperta habui haec partim a me olim notata, partim a Stendero, qui codicem in meum usum contulerat, indicata. ante Scaori librum scripta sunt haec, Incipit fahularitis super XV l^ros meta' morphoseon. Diofantus Lacedaemonum auctor libros scripsit antiquitatum — quisquis ex exilio zoyJe nomen habet (cf. Mai class. auct. v. III p. XVI), breves similis generis commentarii, Ciceronis epistulae aliquot, commentarius germanice scriptus reformatio des heUigen gerichtes wie man dasz ordenUichen hcUden soll, duae epistulae Petri AntoniL sequitur liber Terentii Scauri, post quem quinque folia yacua relicta sunt. deinde sequuntur Ciceronis oratio pro Marcello, eiusdem de optimo genere dicendi liber cum aliis ezcerptis Ciceronis, quibus subscriptus est annus 1466 yel, ut Stenderus indicavit, 1464, Martiani Capellae ezcerpta de arte rhetorica, Sexti Bufi breviarium, registrum super libros Laurentii Vallensis, de monitriB.

4/ TERENTII SCAVRI

Praeter hos codices in aliis iisquc partim antiquioribus pauca ex initio libri excerpta et cum similibus aliorum grammaticorum excerptis de orthographia coniuncta leguntur. ex quo genere codicum quattuor novi hos. codex Sangermanensis 1180 saec. IX, de quo dixi gramm. lat. v. IV p. XXXIH, Scauri excerpta exhibet f. 36, Item orthographia \ Terentescauro orthographia igitur est ratio recte syllahis scribendi, scribendi aute?n rafio quattuor modis uitiatur — pro non positum est (p. 2251). Beligio ideo dici- /wrsqq. (Hagen anecd. Helv. p. 297). cum hoc consentil codex Monacensis 14252 Emmeramus 252 nono vel oclavo saeculo scriptus f. 1, De orfho- graphia \ Terentcscauro orthographia — pro non positum est Belegio sqq.: cf. catalog. cod. lat. bibl. reg. Monac. v. H 2 p. 150. eadem excerpta leguntur in codice Sangallensi 249 s. IX post Albini librum de orthographia in fme codicis p. 91, incipiunt pauca ex libro terentiani scauri \ excerpta de ortografia, Ortografia igitur est ratio in syllabis recte scribendi. scri- bendi autem ratio quattuor modis uitiatur sqq.: cf. Verzeichniss der Hand- schriften der Stiftsbibliothek von St. Gallen p. 92. neque diversa ab his sunt excerpta codicis Leidensis Voss. 4. 33 sacc. X cum excerptis Isidori et Albini coniuncta f. 171, incipiunt pauca ex multis grammaticorum id est terrentii prisciani capri cassiodori et aliorum libris excerpta de orfo- grafia et de differentia similium orationis partium, ortografia grece latine recta scriptura interpretatur, orto enim recta grafia scriptura dicitur, haec disciplina docet quemadmodum scribere debeamus. nam sicut ars tractat de partium declinatione ita ortografia de scribendi perifia. orto- grafia igitur est ratio in syllabis recte scribendi. scribendi autem rafio qiiatuor modis uitiatur — est enim nescio non scio. Aeternus aefas aeuum sqq. — ?wn palatiutn aule nomine sed atriu?n: cf. gramm. lat. v. III p. 389.

Denique ea quae de ordinatione partium orationis praescriplo Scauri nomine in Palatino codice leguntur etiam in codice Valentiano M 7. 3 saeculo nopo scripta sunt post Albini commentarium in Priscianum, de quo dixi de gramm. quibusd. lat. inf. aet. p. 8^ et sententias quasdam Hieronymi et Augustini, Terrentius ait I?i contextu historiae — omnes partes orationis eximabit, sequuntur item Hieronymi sententiae el com- mentarius in Donatum.

Primum editus est Scauri liber c codice Laurissano ab loanne Sichardo in cditione Basileensi Adami Petri a. 1527, quam descripsi gramm. lat. V. VI praef. p. IX. de Scauro Adamus Petrus in praefatione ad filium scribit haec, ^Porro Terentium Scaurum, quem A. Gellius nobilissimum Hadriani temporibus grammaticum uocat, de orthographia adiunximus, cuius nobis copiam ex uetustissimo codice Laurissano lo. Sichardus fecit, uir, ne quid aliud dicam, studiorum causae optime uolens. Adeoque is uidetur esse,

DE ORTHOGRAPHIA 5

quem Priscianus subinde Terentianum appellat: nos tamen freti Gellianis codicibus, tum uetustissimo exemplari, Tereutium potius edidimus, cuius praeter alia ingenii monimenta citantur apud idoneos autores, Fabulae^ et de erroribus Cesellii Vindicis libri'. codex autem quo Sichardus usus erat aut ipse Palatinus fuit, qui nunc superest^ aut huic similis. cum hoc enim editi exemplaris lectio plerumque consentit. ab huius codicis scriptura, quae est in clausula libri p. 22G2 haec siint quae urgenti fempore com- plec/i tibi in praesentia potuit he si quJd exemplis defecerit uel quaestionibus subiungentur , profectus est Sichardus, cum et ibi addito Thesei tiomine scriberet potui Theseu quod pro potui si quid et idem uomen in inscriptione libri poneret, Q, Terentii Scauri de orthographia ad Theseum. eadem inscriptio praeter principem editionem in fragmento codicis Vaticani legitur. sed eius fragmenti scripturam in reiiquis quoque cum impresso exemplo ita inveni consentientem^ ut non videatur dubitari posse quin ex hoc ipso- Vaticanus codex descriptus, non ex illo codice editio Sichardi facta sit. ex Basileensi editione recepta sunt excerpta apud G. Fabricium gramm. vet. lib. de proprietate et dilferentiis sermonis latinl a. 1569, repetita a Gothofredo auct. lat. ling. p. 1377 et a Vulcanio thes. utr. ling. p. 759.*) eandem editionem paucis, quae manifesto errore cor- rupta erant, correctis cxpressit Putschius, qui et Bernensi codice et coniecturis doctorum virorum se usum cssc indicat, cum ^ex libro Bongarsii, notis Ranconeti et Petri Scriverii restitutum' a se editum esse Scauri librum scribit. verum tamen pancis locis, ut dixi, codicis scripturam recepit, pauciora etiam coniectura emendavit.

In nova editionc duobus codicibus quos supra dixi usus sum. e quibus Bernensem (B) ips& cum Pulschii editione contuleram: meam operam postea Ilagenus denuo excusso codice ita supplevit, ut nullam dubitationem de scriptura codicis relictam esse putem. Palatinum codicem (P) me rogante Stenderus cum principe editione contulit. utriusque libri lectionem inte- gram exhibui, et Bernensem quidem ita expressi, ut etiam in ratione scribendi, quautum fieri possct, hunc sequerer et in eo quoque genere omnem scripturae discrepantiam exceptis quidem rebus levissimis, quae nullam utiUtatem habent, adnotarem. scriptura codicis saepius altera manu ipsa quoque antiqua, quam adposita b littera significavi, correcta est: litteras in rasura membranarum positas, si modo illud quod olim scriptum

*) Nullam fidem habent quae Claudius Dausqueius in orthographia y. I p. 162 Scauro tribuit, 'Scaurus lib. IX de orthographia: et raro Capri testimonio 8 apnd EtruscoB exprimitur et ez Latinis locutiooibus nonnumquam evaneBcit. Eimius: Interea fugit albu' iubar Hyperioni' cursum'. nam neque a Scauro neqne a Capro haec petita sunt, sed ab Agroecio p. 2269. Ennii autem versum Capro aactore usus Priscianus 1. V p. 170, 9 in alia quaestione adBcripsit.

TERENTU SCATRI

erat ddii iipparebat, adilila nota rtn:. iiiilicavi. miiiorcai tliligeDliam requira-l liat PalatinuH cod«x, in qiio ea quae ad ortliographiam vocabulorum per-^ UiieDl plentmqiie omitli poteraut. raliouem autem duorum librorum iuveoi csse hanc, ut ex uuo velere exemplo lilleris aiiglosaxoDicis vel scollicis, ut videliir, scripto, quo soto Scauri liber memoriac prodilus erat, ducU siiil. quod exemplum cum i» opUmo cotlire Beriieiisi accurate expressumJ sit, neglegenlius el mulUs viliis auclum in Palaliuo, sequilur ul in iUol omnis fcre scripturae auctorilas nitatur, pauris locis, in qnibus quaedam vel omissa vel ueglegenlius descrtpta eranl, eius fides siippleaturl PalaUno codice.*) louge maxima tamen [lars vitiorum, quibus Scauri libe» in communi aixhctypo gravissime corruplus erat, ei illo ad utrumque ahW dicem propagaUi esl. ex eodem vclere eiemplo derivala suul eicerptaffl quae ex iniUo libri, quod tum quoque, cuni illa componebantur, iai mutilalum erat, descripla el qualtuor codicibua propagata sunt. ex his f ([uae niemoria digua esse vidcbaiitnr adscripsi. manu scriptorum lihrorum lecliombus addidi discrepaiiliam principis ediliouis, quacum Pulschiana, elcut dixi, plerumque consentil, eamque discrepanliam ipsani quoque iiite-J gram exhibui, ut couslaret, quem ad modum verba grammatici olim edibt riiisseut. uam ad constiluendam leclioneni impresso exemplo fidem noM Iribui, sed quae recUus in eo qiiam iu PalaUno codice legunliir e coit-l iectura poUus Sichardi quam ei nieliorc codice rcpetenda sunl, aitt siquaeJ forte iu his quae Sichardus correxit sine alio codice non videhutilur

*) Ex iie qaae Palatini codicia auctoritate recepi qnaedam sane ita comp^ I laiA HODt, nt &ci]e coniectnra inveniri potueriut. Biint etiam de qnibna dnbittna 1 nimi codicis Bcriptura rccte indicata sit. adscribam tamen panca eius generis exempla. p. 2260 quem nunc tm hedum didmus P cnm excerptis: nunc om. ~ p. aafil u( cum tn Mtrbo nescto s HUeram pri<rri 'syllahae iniunguM P, ut c t» uerho neacio s liiUrae (oorr. litternm b) priori iungunt B; priort gifBabae ii guitt defendnnt eicarpta. p, 2262 ut f et h P, u( haee B. ib. K quidam aupar- uacuam esse iudieauerunt B, quidam vuperuacuum e»ae Uttcram iudicauerunt P, < p. 2263 inalc ^idam. per c P, muUae quidcfa per c B. ib. quis cnim uet hebetir ] animia anmissosimiltindinan sentire non possil. q littera aegue retenta est P,J quis enim hAetis aniini sonorwn nimQUuAvitm sentire non possit. q littera a quaerenda al B. ib. quod auxilii eius Utttrae non indigebat 1', quo auxilio r litterae indigebai B. p. S26T scd illud Bcculi uidentur P: illud om, B. p. 231! adice quod maxumus eorruptum sit P, adile maximus corrumptum (co lum) sit B. p. 2S60 nemo autem numquam tam inguUe per u artubus dixerU PJl nemo y numquam tamen inxuise ptr w arUtbus dixeril B. ib. quoniam pri u cederet P, que (corr. qita) pro antca u cedfret B. ib. in dsdem hae littera^ nece$aario utimur P, in eisdem hae Uttera tangimur necessario B. ib, liquidae autetn siint quatuor P, liquidae sunt IIII B. p. 8261 cum alioqui dubium non ait quin per m scribenda sit P, atm aiioqui dubium non aU cum per ms scribenda sit B. ib. et quoniam ptr p et s ea scribantur P: per om. B. ib. hicmps aute» neutriim harum syllabarum geniliuo reeipiat. item non eonstat obscurum utrt per ob aut per op dcbeat seribi P, hiemps autem neutrum harum synaiarum reeipit.t ilen non constal obscurum ob a» per op debeat acribi B.

DE ORTHOGRAPHIA 7

vcniri potuisse^ ne haec quidcm post cognitam ficrnensis codicis scripturam quidquam novi ad memoriam manu scriptorum librorum addunt. praeterea subieci indicem eorum locorum^ in quibus eaedem res ab ipso grammatico tractantur. nam ad reliquos grammaticos qui de iisdem rebus scripserunt vel iisdem fontibus atque Scaurus usi sunt eam operam convertere infini- tum fuit^ quamquam horum comparatio ad corruptam scripturam emen- dandam plurimum profuit. in ipsa emendationc autem^ quamvis sciam plura quam ipse correxi facile corrigi posse, tamen modum adhibendum esse censuiy propterea quod librum non solum errore scribendi corruptum se^etiam excerpendi neglegentia depravatum esse existimo. quare quae- dam quae in iusta et digna vetere grammatico elocutione ferenda non sunt relinquere quam incertis coniecturis temptare malui.

Terentium Scaurum Hadriani temporibus grammaticum vel nobilissi- mum fuisse testimonio constat Gellii noct. att. XI 15^ qui eum de Caeselii erroribus scripsisse refert. eodem pertinet Capitol. vit. Ver. imper. c. 2 audivU Scaurinum grammaticum latinum, Scauri filium, qui grammadcus Hadriani fuit. pracnomen Quinti bis posuit lulius Romauus apud Charisium p. 202, 28 et 210, 21, ubi Q. Terentius Scaurus in commentariis in arteth poeticam libro X. idem Scauri libros arlis grammaticae bis appellavit p. 133, 1 et 136, 16. adnotationes eius in Vergilium paucae relictae sunt^ in scholiis Veronensibus, de quibus Ribbeckius prol. in Verg. p. 171 sq. disputavit. praeterca Plauti fabulas interpretatus esse testimonio creditur Rufmi, qui uomen grammatici una cum excerptis ex Sisennae commen- lariis appellavit comm. in mctr. Terent. p. 560, 27, Sisenna in commen- tario Poennli Piautinae fabulae — in Pseudulo sic ^malai SiaiQBtSi^ metri causa.^ Scaurus in eadem fabulfl sic, ^nunc iam: iam divisit in duas sytlabas metri causa.^ Sisenna in Rudente sic sqq. quaroquam de Scauro non satis certum csse indicium commentarii Plautini apparet. nam interpolata veterum cditionum lectione usus est Ritschelius de excerptis Rufini disputans parerg. Plaut. p. 374. non magis' certum cst ad commen- tarium Horatii referenda esse quae leguntur in scholiis Porphyrionis in Hor. sat. H 5, 92 stes capite obstipo, tristi ac severo: Scaurus incli- nato dicit, vel apud Charisium I. c. (>. Terentius Scaurus in commen- tariis in artem poeticam libro X, de quibus acuta est disputatio Zange- meisteri de Horatii vocabulis singularibus (fierolini a. 1862) p. 40. ex arte grammalica videntur petita esse quae Scauri nomine adscripto luiius Romanus de adverbio obiter Charis. p. 209, 14 et Priscianus de participio ambitus I. X p. 547, 10 attulerunt; item definitiones et observationes de variis artis grammaticae partibus apud Diomedem p. 300, 19; 27. 318, 14. 320, 13. 403, 20. 421, 16. 444, 29. 449, 26. 456, 27 et in explanatio- nibus in Donati^m p. 486, 9. 535, 5. 552, 31. 560, 19. 562, 1.

8 TEEENTII SCAVRI

Composui omnia quae adscripto Scauri nomine a posterioribus gram- maticis ex eius libris recepta sunt. nam quae uon nominato auctore ad eius doctrinam probabiliter referri possunt sciens omisi. iam vero hic de orthographia liber non solum clausula subiecta p. 2262 haec sunt quae urgenti temporc sqq. ab iis quae deinde sequuntur separatus, sed etiam certo scriptoris consilio ita dispositus est^ ut reliqua ad eum non perti- nere appareat. nam quattuor posuit genera quibus scribcndi ratio corrum- peretur. quae postquam iii principio libri una cum regulis cmendandi breviter descripsit et paucis exemplis comprobavit^ mox praemissa dispu- tatione de cognatione litterarum, quoniam in hac omnis de orthograuliia quaestio versatur, per singulas libri partes copiosius persecutus es^et primum quidem additis contra rationem litteris^ deinde detractis iis quas addi ratio iubebat multa corrumpi demonstravit et adiectis singulorum vocabulorum quaestionibus illustravit. tum de mutatione litterarum simi- liter disputavit. denique de conexione, quo genere ea quae in dividendis syllabis peccarentur contineri voluit, pauca subiecta sunt. per omnia autem genera cum saepe consuetudinem scribendi vel pronuntiandi pugnare cum ratione videret, id egit ut aut a prava consuetudine rationem defenderet aut ipsam consuetudinem certis legibus ex cognatione litterarum ductis regi demonstraret; raro propter soni iucunditatem aliquid consuetudini con- cessit. saepius, maxime in prima parte libri^ consuetudo antiquorum com- memorata est.

Ex antiquioribus grammaticis quibus Scaurus usus est Varronem ter appellavit, p. 2255 de longis syllabis per i vel ei scribendis^ p. 2256 de adspiratioqe in Gracclii nomine omittenda, p. 2261 de nominibus per ps vel bs scribendis. quae Wilmanasius de Varr. libr. gramm. p. 86 libris de sermone latino tribuit ita, ut primum et tertium locum in primo libro, secundum in tertio collocaret, propterea quod his potissimum libris con- venire viderentur. praeterea inventum Spurii Carvilii p. 2253 ct Accii doctrinam de geminandis-vocaUbus p. 2255 commemoravit, quae ipsa quo- que a Varroue recepisse videtur, sicut versus Lucilii p. 2255 adsrriptos ab illo petiverat. denique Santram una cum dissentiente ab eo Varronis opinione nominavit p. 2256. reliquos, quorum sententias attulit vel im- pugnavity nominatim non appellavit, sed generaliter quosdam multos alios dixit. sed ex his quoque quibus nomen adscriptum non est permulta ad Varronis doctriuam haud dubie referenda sunt. quod quo certius appareret, curavi ut ea quae ab aliis Varroui tribuerentur vel in libris de lingua latina similiter praecepta .essent in adnotatione indicarentur. facile autem uumerus eorum quae ex illius doctrina repetenda sunt augeri poterit, siquis ea comparaverit, in quibus alii qui iisdem fontibus atque Scaurus usi de orthographia scripserunt cum illo consentiunt nan> in his quoque

DE ORTHOGRAPUIA 9

sunt quae, quamvis non nominato auctore tradautur, tameu satis probabi- liter ad Varronem referri possint. verum bis omissis satis fuit certis in- diciis probavisse Varronianae doclrinae vestigia per totui;n Hbrum dispersa esse, ex quibus de reliquis probabilis coniectura fieri posseL

Restat ut dicatur de iis quae post librum de orthographia scripta sunt de adverbio temporis ^cum', de usu atque* scriptura adverbiorum sive praepositionum localium, de scriptura per i vel ei litteras et de apicibus litterarum^ quibus addidi excerpta de praepositionibus locorum ex eodem fonte ducta^ sed in compendium redacta et novo additamento aucta^ quae in codice Parisino 7520 sacc. XI cum excerptis ex catholicis Probi con- iuncta leguntur f. 1, Ars Prohi de nllimis syllahis cuius sint declinadonis uel uhi terminent genitiuuni, Praepositiones locorum — audeham. Nunc de catholicis nominum uerhorumque doceamus sqq*. (Prob. cathol. p. 3, 2). illa igitur^ quae cum Scauri libro conexa in codicibus leguntur, neque cum hoc, sicut dixi, cohaerent et inter se minus certa dispositione coniuncta simt. maximam autem eorum partem Varroni tribuendam esse animad- vertit Lachmannus in Lucret. p. 186. quem secutus Wilmannsius de Varr. libr. gramm. p. 113 reiectis paucis, quae interpolatori tribuenda esse pu- tavit, reHqua ex Varronis Hbro de grammatica petita iisque interpositis epilogum Scauri in duas partes disccrptum esse censuit. nam ad epilogum libri de orthographia ea quoque quae huic parti subscripta sunt p. 2264 hrevitatem huius lihelli sqq. revocanda esse existimavit. postea Usenerus mus. Rhen. v. XXIV (a. 1869) p. 94 sqq. de tota hac parte, quam ex Bernensi codice emendatam exhibuit^ ita disputavit, ut non solum haec omnia^ quae in illo codice post Scauri Hbrum scripta sunt, ex quinto Hbro de sermone lalino transcripta et duabus partibus epilogi interposita esse demonstraret, verum etiam excerpta codicis Parisini, quae modo dixi^ et similia quaedam de praepositionibus locorum praecepta, quae apud alios grammaticos leguntur^ ab his ex eodem vetere fontc, cuius usus iUis paratus fuisset, repetita esse existimaret. et Varronis quidem praecepta esse quae in hac parte referuntur certum est. nam et nomen eius disputa- tioni de adverbiis localibus praescriptum est p. 2262, et ea quae de diversa scriptura numeri singularis et pluralis per i vel ei praecepta sunt eidem tribuuntur p. 2255. sed non minus certum esse puto quaedam quae Var- ronis non sunt immixta neque omnia sic ut nunc leguntur ab eo scripta esse. epilogum autem Scauri alienis excerptis interpositis in duas partes divisum esse parum probabile est. nam ut clausula Hbri de orthographia per se perfecta et absoluta est, ita ne in his quidem quae extremae parti subscripta sunt quidquam desideratur. memorabilis vero est huius partis, de qua dicimus, similitudo cum libro de orthographia. nam non solum eaedem res quae in illo tractatae iam erant iterum tractantur in his quae

10 TERENTII SCAVRl DE ORTHOGRAPHrA

ei subiecta sunt et additis aliis ita augentur, ut quodam modo suppleri illius disputatio videatur^ sed etiam disputandi et scribendi ratio similis est in his atque in illo. ex quo genere est generalis eorum contra quos dicitur significatio^ quidam, qui dicunt et similia, in fragmento Parisino aniiqui et consueludo, quodens saepius adliibitum, princeps littcra p. 2262 et principes litterae p. 2263 coll. p. 2258 principibus litteris, Ttkaovaafiog est p. 2264 coll. p. 2254 testantur lutttickaaiLoL propter hanc simiiitu- dinem igitur non improbabile videbitur ut haec quoque, sicut librum de orlhographia^ cui adhaescrunt, a Scauro^ quem plurima a Varrone recepisse vidimus, scripta et dcinde utraque excerpta ab inferioris aetatis grammatico composita esse dicamus. luic accedit quod ii grammatici, quos Scauri libris de artc grammatica usos esse scimus^ lulius Romanus apud Charisium p. 203, 12 et Diomcdes' p. 414, 31, de adverbiis localibus vcl praepositio- nibus eadem quae lioc loco ubcrius exposita sunt in breviorem formam redacta exhibent, ut illi non ipsum Varronis librum, scd ea quae Scaurus ex eo receperat habuisse pulandi sint. unum huic sententiae video opponi posse, quod Varronis praeceptum de i et ei litteris p. 2264, quod supra p. 2255 grammaticus improbaverat, hoc loco sic tamquam ipsius scriptoris praeceptum refertur. quod tamen neglegentiae excerptoris videtur tribui posse, nisi potius iis quae deinde corrupte in codicibus scripta sunt hoc quoque loco refutatio eius sententiae continebatur.

Itaque si haec quae dixi vere disputata sunt, duo habemus Scauri fragmenta vel excerpta, alterum maius ex singulari libro de orthographia, ut videtur, receptum, alterum brevius ex alio eiusdem grammatici libro pelitum. quae postea cum suis clausuUs, sive hae ipsius Scauri erant sive ab alio grammatiro additae, ad orthographicam institutionem con- iuncta sunt.

Fragmentum de ordinatione partium orationis, quod praescripto Te- reutii nomine in Valentiano codice legitur, in uno Palatino codice Terentio Scauro tributum et eius libro subiectum est, ceterum a vetere grammatico haud dubie alienum est.

Excerpta Parisina, quae Scauri excerptis addidi, antea in analectis grammaticis Vindobonensibus p. 452 edita erant codicem in meum usum denuo accuratissime excussit Maximilianus fionnet, quo auctore lectiones libri manu scripti rectius, quam olim a Vindobonensibus editoribus factum erat, exhibui.

Q. TERENTII SCAVRI

DE ORTHOGRAPHIA

LIBER

4c 4c 4c

p. 2249—51 P.

Scribendi autem ratio quattuor modis vitiatur, per adiectiooem, de- tractionem> inmutationem, adnexionem. per adiectionem, ut cum querelam per duo 1 scribunt, cum querulus sit, non querullus. per detractionem, ut cum I haedus sinc aspiratione scribitur^ cum alioqui cum ea debeat^ 5 quouiam apud antiquos faedus sit dictus^ et nbi illi f litteram posuerunt, nos h substituimus, ut quod illi fordeum dicebant^ nos hordeum, fario- lum quem nos hariolum^ similiter faedum quem nunc nos haedum dicimus. per inmutationem^ ut cum at coniunctionem | per d scribunt et eandem^ quotiens praepositio sit^ per t, cum alioqui e contrario debeat (ieri. per

4 haedus p. 13, 8. 23, 18

B codex Bemensis 330 b eiusdem codicis corrector

P codex PcUatinus 1741

09 editio BasUeensis a. 1527

INCIPIT LIBER TERENTH SCAURI DE ORTOGRAPHIA B Incipit Hber Terrentii Scauri de ortograma {corr. orthograpbia) P Q. TERENTII SCAVRI DE ORTHOGRAPHIA AD THESEVM m, INCIPIUNT PAUCA EX LIBRO TERENTIANI SCAURI EXCERPTA DE 0RT06RAFIA Ortografia igitur est ratio in syllabiB recte scribendi. scribendi antem ratio qaattuor modis uitiatur codex Sangallensis 249, DE ORTHOGRAPHIA TERENTE SCauro (ITEM ORTHO- GRAPHIA TERENTE Scauro cod. Sangertn.) Orthographia igitur est ratio recte syllabis scribendi. scribcndi autem ratio quattnor modis uitiatur codex Emmera- fnus 252 et Sangermanensis 1180 1 uinciatur corr. uitiatur B 2 querellam (corr. -elam) per duo 11 scribunt cum queruUus (corr. -ulus) sit B querellam per dno 1 Bcribunt quoniam (quum m) querulns sit Po 4 ut post detractionem om. BPto heduB BP oedns ca cum eadem excerpta Emmer. Sangerm.

Voss. 5 faedus excerpta Sangerm. et Voss., foedus Bm et excerpta Emmer., feduB P 6 noB autem h Pm substituemus excerpta Emmer. et Sangerm. 7 quem illi £ariolum nos hariolum dicamus excerpta Vossiana. rectius erat ut quod illi fordeum dicebant noB hordeum, quem illi fariolum nos hariolum, similiter qnem illi &edam nos haedum dicimus: cf. p. 13, 10 hariolum] ariolum B ffdum excerpta Sangerm., fedum P foedum Bca nunc om. B, add. Pm et excerpta Sangerm, Emmer. hedum BP et excerpta Sangerm., hoedum co

12 TERENTII SCAVRI

p. 2251 P.

adncxionein^ ut cum iu vcrbo nescio s litteram priori syllabae iuugunt, cum postcrioris initium esse debcat: est eniro ne scio. nam ne pro nou positum est apud antiquos. f significat nefrendes porcos qui sunt sine dentibuSy id est qui fabam frendere non possunt, nesapus qui nou sapit, ita et nescio non scio diductis in verbum et adverbium syllabis. recorri- 5 gitur vcro rcgulis tribus, historia^ originatione, quam Gracci itv^okoyLav appellant, proportione, quae graece dvakoyia dicitur. et historia quidem, ut cum sed pcr novissimam Utteram d scribimus, quoniam antiqui sedum dixerint et per abscisionem coniunctionis pars remanserit. [at] originatione, ut cum dicirous inchoare cum aspiratione scribendum, quoniam a chao lo dictum sit, quod fuerit initium omnium rerum. proportione, ut cum dici- mus cquum et servum et similia debere scribi, quia antiqui pcr uo scri- pserint, quoniam scierunt vocalem non posse geminari credebantque ct hanc lilteram geminatam utroque loco in sua potestate perseverare, igno- rantes eam praepositam vocali consonantis vice fungi et poni pro ea littera i5 quae sit f; deinde, quod opinia nomina feminina nominativo singulari a fmita, quotiens in masculinum transcant, servatis praecedentibus Htteris novissimum a in u vertant et assumpta s contrarium sexum signincent, ut iusta iustus, casta castus, pia pius, ita et equa et serva servatis prae- cedentibus lilteris et u pro a substituto equus et servus et equum et 20 servum per duo u. non per unum u efQciunt, excepto uno avia avus, uude apparet avium debuisse dici.

1 neecio p. 28, 15 16 praepositam vocali p. 17, 2

1 litterae B, corr. -am h priori syllabae imigunt excerpta Emmer.

Sangerm. Voss.y priori syllabae iniangunt P priori syllabae coniungunt c» priori iungunt B 2 est enim nescio non scio excerpta Emmer. Sangerm. Voss. 3 Aput antiquos significat nifrendes P apud antiquos ut nefrendes o). fortasse apud antiquos, sicut dicebant nefrendes nefrendes] Varr. r. r. II 4, 17 amisso nomine lactentis dicuntur nefrendes ab eo, quod nondum fabam irendere possunt, id est frangere : cf. Fest. p. 162 5 diductis Boi deductis B 6 HrYMOAO- TIAN B €TYMAriAN P 7 et om, co 8 d ow. BVm, add. Fntschius

9 dixcrunt BPa 10 scribendo a> a cbao Po) a cho B: inchoo inchoavi,

sic dicendum putat lulius Modestus, quia sit compositum a chao, initio rcrum Diomedes p. 365, 16. cf. Varr. de l. l. V 19 11 sit om. BBm 12 ecuum

{corr. equm) et seruum B seruum et ceruum Poi, equom et seruom PutscJiius. fortasse equum servum et similia per duo u debere scribi deberi P per uo scripserint Putsdiius, per uos scripserint P<o per uos scripsef B 14 per-

seuerare] seuerare jB seruare P seruari to 16 quae sit f a quaesitae B que-

site P singulari a finita a> jsingulari. L. finita B singula id est finita P. for- tassc a littera finita et dei^ide adsumpta s littera scripserat grammaticus .17 in masculinum transseant P in mascnlino transeant B 18 assumpta s Pto assumpta L. B significant BP<o 19 et equa et seruatis praecedentibus litteris BP et equa et serua praecedentibus literis seruatis to 21 per auo (per auo .v. P) non per u efficcre BP per uus non per 0 efficere <o uno auia auus P uno auia auos B <o 22 avium] auum B P auom co

DE ORTHOGRAPfflA 13

p, 2251. 52 P.

Redditis ergo vitiorum modis et emendationis regula exposita^ ante- quam ad ea veniamus^ circa quae scribentium error argui solet, necessarium putamus ante cognationem expHcare litterarum^ quoniam liuius quoque ootitia haesitantibus saepe succurrat. Tocales itaque inter se mutuis yici-

& bus io declinatione funguntur, ut ago | egi, tango tetigi^ salit exilit^ salsus insulsus. quod non mioos io extremitatibus nominum apparet^ cum iustus iusti iosto iuste dicimus uni litterae subinde succedentibus ceteris. nec mious coosooanteSy ut f et h: utraque enim est flatus. quare quem anti- qui fircum, nos hircum^ et quam Falisci habam, oos fabam appellamus,

10 et quem aotiqui fariolum^ oos harioium. item I et d et r et s^ cuius rei maximum argumeotum est, quod balbi, qui r exprimere ooo possuot^ aut I dicuot aut s, oec mious quod capra per demioutiooem capella dicitur et frater fratellus. item Furios dicimus quos aotiqui Fusios, et aras quas illi asaSy et lares quos //// lases, item sellam quam illi seddam [et attulit

15 attioet t pro d substitutum]. deiode m et n cooseotiuot et paeoe idem sooaot, uode distiogueodorum sooonim utriusque litterae causa m dicere aotiqui praepositam o litterae quam o malueniot hoc probaot etiam Graeci, qui, ubi oos m litteram pooimus, o poouot, ut graphium

6 in extremitstibiis Dominnm p. 24, lU 8 f et h p. 11,4. 23,16 13 Fnrios p. 23, 10 U sellam />. 23, 17 attullit p. 2€, 14

3 cognitionem B 4 notitiam baentantibns taepe snccnpirat taP

mntnns B, corr. mntni.s b 7 nni litterae Pto nim litterae B. an n litierae?

cedentibns B 8 nt f et b Pa nt haec B. Varr<mis de f lititra praecepta Ugunivr dt L L V i*7 el apud VHium Lcmgum p. 2230 todemqut auctore ih. p. 2236 Serr. in Verg. Aen. VII G'j5 enim ut flatns B P enim nt flatn« ert •t. an ntraqne enim adflatnr? cf. Varr. r. r. III 1, 0 nam lingna prisca et in Giaecia Aeolis Boeotii sine adflatn Tocant collis Tebas 10 hariolnmj ario-

lam B et d €m. m 11 bolbi qui^ alibi qni B aliqni Pm. ef. Pluiareh.

quatt^ Bom. Ji xai ro l xdliv rois aMolis^aivov^i tov g dt a^fXvttjfia ri^; jlmiTrr^i V7[6%fttai rpcrriUfdiuyor 12 per deminntionem 6 per ademinntioDem

BP per diminntionem «p dicitur B dicatnr Pt» 13 Fnrioe] fumo^ Bm

faruios P. cf. Varr. de L L VII 20 in mnltis Terbis, in qno anliqui dicebant §, poeiea dictnm r Fusiosj fnscos BPm Fusuos PutMhius 14 lares quos

laaet BP laies qnos lases m illi seddam Pm illi seddem B. cf. Serr. in

t t

Verg. buetJ. 1, 2 xuxde et fiella pro eedda dicitor a fedendo et adtnlit iidtiiiet B. kedufi rer^^a ei adn/Aaiione de d ei t litttri*, ut ridetur, rtUeia. «ed ab hoe foco ali^na. nam de cognaiione mutarum UUerarum pot^ea dicUur. eadem tjempta po$iia tuni p. k*i. lo de muiaiione praepo&Uionum llt eubfetitatnm deinde et u B snbstitiitam deiade et son P subtuto m deiode et n ct 16 mtde] nt Pm

et B cac»ae ;caa£« P. dicere antiqui praepositae praeposite P^ 1 qokm n

■salcerant BP causa dicere azitiqui praep<oei«a 1 qoam n mjLtQernDt m. Aok Oa correxi, ui ad m htt^am *eqwenie n rn eandem n UUeram rulgo muiaiam per- timereni. de qua muiaiione dixH VtUu$ Ijmgus p. 2237 , com dico 'etiam nuiit', qujuBiTis per m fcnbam, nef<cio quo modo tamen exprimeie dod pofcnzm 18 ponuDtj pocact P

14 TERENTE SCAVRI

p. 2252. 53 P.

yQag)£tov et salum 6dlov et similia. x littera cognata esi cum c et g, quod lingua sublata paulum hae dicuntur^ ut ab eo quod est lux et lex dici- mus lucis et legis. b cum p et m consentit, quoniam origo earum non sine labore coniuncto ore respondet. a quo quem Graeci IIvQQCav nos fiyrriam, et qdem nos Pyrrum antiqui fiurrum et Palatium Balafium, 5 item Publicolam Poplicolam: et alii scamillum, alii scabillum dicunt: aut cum ab eadem voce duae gignuntur, ut ab eo quod est princeps et caelebs principis et caeiibis, nec minus e contrario in yerbis^ cum a carpo et scribo carpsi et scripsi proferimus. c cognationem habet cum g, et ideo alii dicunt gaunacen^ alii caunacen^ item camellum gamellum. cum % ^^^^' ^^ que graeca littera consentit: unde quidam coronam^ non nulli choronam dixerunt. k quidam supervacuam esse litteram iudicaverunt, quoniam vice illius fungi satis c posset. s^d retenta est, ut quidam putant, quoniam notas quasdam significaret, ut Kaesonem et kaput et kalumniam | et kalen- das. hac tamen antiqui in conexione syllabarum ibi tantum utebantur, ubi i^ a littera subiungenda erat^ quoniam multis vocalibus instantibus^ quotiens

7 princeps p. 21, 9, 27, 11

1 rPA0HION B nt salnm (saXov et similia Pod nt salam salon grece et nJTOiliter B cognota P est cum om, B Pa> qnod lingua sublata paulum hae dicuutur pamm recte de c et g litterts dicta mtU. sed d et t Utterarum pro- mwVtiatumem similiter descripserunt l^erentianus v, 199 sqq. et Marius Vietorinus p. 34, 24. quare videndum an haec cum iis quae supra de his litteris alieno loco scripta sunt olim coniimcta et post hanc disputationem de x littera posita fuerint in hunc fere modum, item d et t cognatae Bunt, quod lingua sublata paulum

est

hae dicuntur, ut attulit et attinet t pro d Bubstituto 2 quod lux B 3 lucis et legis P<o lucie legis B et m] etiam to earum] eorum Bm quorum P

4 coninntione respondit a quoque greci TTTPPIiLN nos byrriam B coniunctione respondi a quo quem greci TTYPPI An nostri byrrianr P coniunctione reuelli a quoquam potest^ Graeci nvqqlav nostri byrriam ta. corredionem praebuit Marius Victorinus p. 18, 14, item consonantes inter se proprie sunt cognatae quae simili configuratione orie dicuntur, ut sunt b f m p 5 et quem pyrrum antiqui

byrrum BPta et quem Purrum antiqui Burrum Putschius et palatium item publicolam poplicolam B et palatium item publico lampo plicolam P palatium item Publicolam , Boblicolam on. cf. Varr. de l.l. V 53 itaque Naeyius Balatium appellat 6 et alii scamillum alii scabillum B P alii ecapillum alii scabillum (o. Bcabellum Varro de l.l. V 168, scamellum Prisdanus l. III p. 111, 1 7 duae in ae gignuntur Pto celebs BP 8 celibis P celebis B a ante carpo om. BPa 9 carpsi] carsi P 10 gaunacem (cem ras. B) alii caunacem

BP<o. gaunacuma codex Varronis de l. l. V 167 camellum gamellum HZ

quoque B camellum camellue h z quoque P camelum gamelum E quoque o) camelnm gamelum X quoque Putschius 11 nnde quidam P(o unde quidem B

choronam] koronam (o 12 E om. P<o, add. B supemacuam esse literam iudicauerunt <o supemacuum esse litteram iudicauemnt P Bupernacuam esse iudi- cauerunt B 13 fungi satie c possit B fungi c satis posset P<o retenta P(o

o

retenda B 14 natas B et kaput] ut kaput BP<o 15 hac tamen Pco

haec tamen B ibi tantum Poa tantum ibi B

DE ORTHOGRATHIA 15

p. 2253 P.

id verbum scribeodum erat, in quo retinere hae litterae nomen suum possenty singulae pro syllaba scribebantur^ tamquam satis eam ipso nomine explerent^ ut puta decimus, d per se deinde cimus^ item cera, c simplex et ra, et bene, b et ne. ita et quotiens kanus et karus scribendum

5 erat, quia singulis litteris primae syliabae notabantur^ k prima ponebatur, quae suo nomine a continebat^ quia, si c posuissent, cenuset cerus futu- rum eraty non canus et carus. ego autem contenderim magis supervacuam esse c quam k, quoniam k, ut apud Graecos, satis vim etiam c litterae exprimat, sed quosdam figura deceptos, qua non solum apud nos verum

10 etiam apud antiquos Graecorum g littera notabatur, ut testatur foedus Graeciae f camelo aereo in hortis Caesaris in aede Fortis Fortunae inpi- sum, ubi pro F haec forma posita est, item XII tabulae, ubi est Ni pacvnt per hanc formam, quod.male quidam per c enuntiant (est enim praeteri- tum eius pepigi a pango, ut a tango tetigi, non paxi^ ut a dico dixi), cre-

15 didisse nobis k deesse et hanc quidem k dixisse^ ceterum pro ea nota adiecta a Spurio Carvilio novam formam G litterae positam. nam non fue- runt tam inperiti antiqui, ut k servarent^ si aliam litteram idem sonantem habuissent. quis enim vel hebetis animi sonorum similitudinem sentire non possit? Q iittera aeque retenta est propter notas, quod per se posita

19 Q littera p. 18, 4. 27, 18

3 dicimne d per se deim dicimus P dicimiiB d per se im dicimns B dicimud per d sedcim dcimas (o Decimus d per se im dicimus Putschius, decimus d per se inde cimus Sciappius gratnm. philos. p. 163 et Vomus Aristarch. I 17 p. 78, decimus per d et cimus Schneiderus gramtn. lat. v. I p. 293 cera] cra cd 4 et bene b et ne P et bene et be et ue B et bne b et n a> kanus et kams]

o

knu8 et kruB (o 5 quia (o qua BP natabantur B ponabatur P

9 fortasse figura C deceptos 10 g littera Schneiderus gramm. lat. v. I p. 294, haec littera Pon haec .1. B foedus gretiae B fedus graeciae P 11 camelo aereo] fortasse columnae aeneae in aede] id'a B id est a P aedi m 12 pro r haec] pro o. p. haec BP, sed expuncta in B o littera, pro porta haec m posita sit BPa XII tabulae] leg. XII tab. rd. ed. SchoeU p. 118 ni

pagunt BP(o. ni pacunt scrtbendum esse vidit E. I. A. Seyfertus gramm. lat. V. I p. 54 13 male quidam Pa> multae quidem B per c enuntiant est

enim praepositum eius a> per c nunciantes (nunctiantes P) enim prepositum

eius BP 14 a ante tango om. BP<o ut dico B credidisse nobis p

deesse et hanc quidem p diiisse BP credidi saepe nobis p deesse et hanc qni- dem p (quidem b Putgchius) dixisse (o et Putschius 16 adiectam a Spurio

Carrutio nove formam G litterae praepositam Seyfertus l. c. Carvilio] cor-

rutio corr. carrutio B caruttio P Carutio w: correocit Scihneiderus gramm. lat. V. I p. 270 coll. Plutarch. quaest. Bom. 54 nouam formam G litterae (s literae co) praepositam P<o noue formam g litterae praepositam B et Putschius 17 ut om. BP, add. a 18 vel om. B, add. P<o animi sonorum B animis an-

missorum P animi eorum eo 19 aeque retenta est Poo aeque quaerenda est B posita] possit a P

16 TERENTII SCAVRI

p. 2253. 54 P

sigiiificarel quaesloreni, et qiiia cum illa u litlera conspirat, quotiens con- sonanlis loco ponitur^ id est pro vau littera, ut quis el qualis. undc et Graeci coppa^ quod pro hac ponebant^ omiserunt^ postquam usu quoque^ quod auxilio eius litterae non indigebant^ supervacuum visum est.

Sequitur ut demonstremus^ quac liltera aut praeponi possil aut subici. 5 a igitur littera praeposita est u et e litteris, ae au, subiecliva vero u f ve- mm u sequitur ut au et apud antiquos i littera pro ea scribebatiu*, | ut testantur ^sraxkaOfioi, in quibus est eius modi syllabarum diductio, ut ^pictai vestis' et ^aulai medio' pro pictae et aulae. sed magis in illis e novissima sonat^ et propterea antiqui quoque Graecorum hanc syllabam per lo

7 i littera pro ea scribebator p. 24, 10

1 Bignificaret q quaestorem B Foa 2 pro vau littera] pro ua oo 3 coppa quod] copia quam BP xdnna quod <i>, ubi nonna scribendum csse vidit Sclinei- derus fframm. iat. v. I p. 322 4 quo anxilio eius literae non indis^ebant ca

quod auxilii eius litterae non indigebat P quo auxilio eius litterae indigebat B. fortasse qui auxilio eius litterae non indigebat 5 quae littera] .q. littera B aut praeponi aut subiici possit P De coniunctione vocalium quae in codicibus legun- tur ita corrujita sufUy ut verba grammatici certa coniectura rei^itui nequeant. nam et quae de e vocali praecepta erant perierunt, et reJiquarum vocalium ordo ptrtur- batus est, neque quae de usu antiquorum grammaticus adnotacerat recte tradita sunt. quare jmucis emendatis scripturam codicum retinui. ceterum aptus rerum ordo hoc fere modo restitui potest: A igitur littera praepositiva est e et u litteris, nt ae au; subiectiva vero i et u, ut ia ua. et apud antiquos i littera sequitur, quoniam i pro e scribebatur, ut testantur niTanlacfioi, in quibus est eius modi syllabarum diductio , ut ' picbii vestis ' et ' aulai medio ' pro pictae et aulae. sed magis in illis e novissima eonat, et propterea antiqui quoque Graecorum hanc sjllabam per AE scripsisse tradnntnr. e littera praeiectiva est i et u litt^ris, ut ei en, snbiectiva vero omnibus vocalibus, ut ae ie oe ue. i littera oum omnibus Yocalibus praeiciatur, nulli subicitur nisi u litterae, ut vidi vir, nisi secondum antiquoB eins modi sjUabae, loi et moi, per oi scribebantur, non per oe. o prae- iectiva est e litterae, ut oe, et secundum antiquos in eadem syllaba scribebatnr L o littera omnibus vocalibus et praeiectiva et subiectiva consentit. ut va ve vi vo, in quibus syllabis non vocalis, sed consonantis vicem praestat: est enim posita pro digamma, quod quidam Graecornm etiam vau appellant: et rurbns au eu in on. 6 a ante igitnr om. P(o, add. B et Putschius u et e littere ae et au subiectiva uero uerum .v. sequi ut .u. an. ut aput antiquos uero i littera pro ae soribebatur P ua et e, literis e ut n subiectiua nero u: ut au. Apud anti- qnos oero i litera pro e scribebatur «>. corrufitam codicis B scripturam supra exhibui. 8 METddTTdCMOY B metaaTTddCMOI P. in metapiofmis duos Veriiilii rersus qui sequuntur liosueruHt Ihomedes p. 4M>. W et p. 44 '2. 11 et Verrio Flaceo auctore usus ISymjicius p. ?,*>7, i»S: cf. Vel. I.ong />. -.^i^i^i* Pnsdan. I. I p. 37, lo deductio BPto 9 pictai] Verg. Aen. VII II ;»<>* aulai medio P aulai in medio B a et Velius Longus: Verg. Aen. III .vV/ lo propterea Pw praeterea B |.>er ae sorijvsisse B et Putschius. per ea scrii^is^e P per ai

scripsisse ». im ae dijththongo pro a seribt-ndo Latithos Aeotum morem imitati^ esse docet Priscianus 1. c. p. 3>. 4. ponitur pro e longa, ut seaena pro ffKi^ri;, et pro a, ut Aesculapius pro U<ndi;»io^, in quo Aeolis sequimur: illi enim rr.tt- q-cfi^ pro rvutfag et qrai<nr pro tfaatr dicnnt, ubi rruffaf'^ et qraf«ir pro rvuifai^ et yaiffir iN boni.< eodidhus Jegitur. de oe dij^thonoo idem tradit p. P». i nec

DE ORTHOGRAPHIA 17

j p. 2254 P. -

ae scripsissc Iraduntur. o praciecliva cst e litterae, ut oe^ et secun- dum antiquos eadem syllaba i. u littcra omnibus vocalibus et praeiectiva et subiecta consentit, ut va ve vi vo et rursus au eu iu ou, in quibus sylJabis non vocalis sed consonantis vicem praestat. est enim posita pro

:* digamma^ quod quidam jGraecorum etiam yav appellant i littera cum omnibus vocalibus praeiciatur, nulli subicitur nisi u litterae^ ut vidi vir^ nisi secundum antiquos eius modi syllabae loi et moi per oi scribebantur, non per oe [u littera cuicumque vocali praeici^ sed tamquam consonans polest nec minus subici].

10 Ex consonantibus b praeicitur [in] litteris d 1 n r^ ut bde ble bne

bre^ alii nulli. c praecedens in consortium syllabae assumit littcras 1 m n r t^ ut cle cme cne cre cte^ aliarum consortium respuit. d praeicitur I n r^ ut dle dne dre^ aliis minime. f praeiecta conspirat cum 1 n r^ ut fle fne fre. g praeicitur I m n r, ut gle gmc gne gre, et litterae di-

15 gamma u scquente vocalL ut gue, id est g/e. h nulli consonantium prae- icitur; vocalibus vero modo utroque consentit, praeiecta, ut heri hodie humus hilum hamus, item subiccta, ut ali eh ih oh uh: consonantibus tribus subicitur c p t, ut che phe the. k omnibus litteris quibus c et praeici et subiungi potcst. 1 nulli consonantium praeicitur, sed subiecti-

20 vam tantum modo habet potestatem; subiungitur autem f litterae, ut fla-

2 V littera p. 12, 15

mirum, cnm pro o) qnoque habemus o et pro i e in diphthongo accipimus. hoc tamen qnoque ad imitationem Boeotorum solemus facere. exempla ae diphtJumgi ex antiquis Boeotarum inscrij^tianibus adnotavit Ahrensius de dialect, Aeol, p. 198 et posit htmc aiii

1 ut oe PutschiuSy ut d BPa 2 eadem syllaba i Po) eadem i B et

PiUschius 3 ve] uao B au eu iu ou (o au eu iu uo P eu au iu ouo B

4 consonantis vicem praestat] consonaDtia it prestat B consonanti Item prestai P consonang est u lacufia post u relicta (o 5 quidam Graecorum etiam vau

appellant] Varronis testimonium adscripserunt Priscianus l. I p. 15, 2, onde a plerisque ei nomen hoc dator, quod apud Aeoles habuit olim J- digamma, id est vau ab ipsins voce profectum teste Varrone et Didymo, qui id ei nomen esse ostendunt, et Cornutus apud Cassiod, p. 2282 , banc litteram Terentius Varro dnm vult demonstrare ita perscribit, vau i littera] k hi littera B 6 praeiiciatnr o) praeiacitur B praeiicitur P 7 loy et moy B scribebantnr

P scribantur B<o 8 praeiici (o pcipi B preicipi P 10 b om. BP, add. (o

litteris d 1 n i: bde blo bne bre (die P) alii nulli P<o litteris d x 1 m. 6. D. E. blo bne bre alii nuUi B 11 c praecedens in marg. add. B in consortinm sillabae assumptae (adsumptae P) \ m n r i BP init consortium syllabae ad-

sumptae, id est, m n r t o) 12 cne] kne B 13 ut dle] ut L£ B dle {flmisso ut) P<o 14 gme] gne B digamma (digammae B) insequente nt gne gie

BP(o IG praeiecta om, BP(o 17 item subiectat bat het hit hot hut Pco item subiecit hat haec hit hot hut B 18 ut che the phe omnibus BP(o et ant^ praeici om. <o 19 subiectiuam q> subiectam B snbiectnm P 20 nt flatns Poo ut flauis B

GBAMMATICX XiATINI VII. 2

18 TERENTII SCAVRI

p. 22r>l. 55 P.

tus^ et p^ ut placiduSy et I)^ ut blandus, et g, ut glaucus^ el t, ut tlo; m uni tantuin consonanli praeiecta conspirat n^ ut Mnestlieus. n nulli consonantiuni praeiectiva est, sed subiectivani tantum liahet potestatem. p praeicitur consonantibus I n r s t, i// ple pne pre pse ple. q neque subicitur cuiquam consonantium excepta s^ ut squilla^ neque praeponitur 5 excepta u^ ita tamen, si ab illa vocalis lertio loco fuerity ut que quis. r nulli consonantium praeicitur^ sed subiectivam liabet potcstatem. | s omni- bus consonantibus praeicitur exceptis li et x^ quibus niliil praeici potest. t praeicitur litteris 1 m n r, ut tle tme Ine tre. et quatenus liuicparti satisfactum est^ hinc iam quaestiones quae in rationem ' scribendi cadunt lo secundum praepositae divisionis ordinem explicare templabimus.

Primum igitur per adiectionem illa videntur esse viliosa, quod Accius geminatis vocalibns scribi natura longas syllabas voluit^ cum alioqui ad- iecto vel sublato apice longitudinis et brevitatis nota posset ostendi. nam singulares vocales et produci et corripi possunt. unde etiam Lucilius in i5 nono saturarum de ortbographia praecipiens ait

a primum est: hinc incipiam^ et quae nomina ab hoc sunt:

deinde

f a primum longa brevis syllaba. nos tamen unum hoc faciemus et uno eodemquc ut dicimus pacto 20

scribemus pacem placide lanum aridum acetum, ^AQsg^AQBg Graeci ut faciunt.

itemque quod Lucilius^ ubi i exile est, per se iubet scribi^ at ubi plenum est, praeponendum esse c credit his versibus,

4 Q neqne subicitur p. 15, 19. 27, 18

1 ut glaucus Pco ut glocus B tlo] fortasse Tlepoleixius: cf, Terent. Maur, V, 860 Serg, de litt. p. 477, 12 Priscian. l I p. 42, 16 2 uni otw. B Po>

mnester B P(o n] m ^ nuUi « nullius BF 3 praeiectiua Fa pra«-

iecta B subiectiuam co subiectam B subiecta P 4 ut om. BPca q ne subicitnr B 5 scilla P 6 excepta u ita tamen ti et Putschius, excepta.v. auita tamen P cxcepta a u tamen o) ab illo BPa quej quae BP(o

7 subiectiuam Pca subiectam B b om. P, odd. Bco 8 et x] et ex P

9 quatenus] eatcnus co 11 ppOBiiae B proposilae Pco 12 uUa corr. illa B 13 longas Pco longa B 15 in uono satu.raru una littera, ut videtur, post

tu d^leta et ru ras, in lacuna sex fere Utterarum P, in uim satyrarum P in IX satyrarum at 19 a primum longa et brevi' syUaba Dousa Lucil. sot. rel. p. 43, aa geminum longa: a breuis syllaba coniecit Bibheckius mus. Bhen, v, XXIX (a. 1874) p. 131, primum e superiore versu repetitum esse viderat L, Muellems Lucil. scU. rel. p. 43 20 eodemquc B eodem quod P eodem (o diximus

Dousa 22 "jlQsg "jlQsg Dousa, arpe.cape e B apec ape E Pco 23 itemque

quod B item quod P(o 24 praeponendum esse £ credit Putschius, praeponen- dum esse ei credit P(o praeponendum esse credit B

DE ORTHOGRAPHIA 19

p. 2255. 56 P.

^mille hominum', ^diio meilia': item liisce iitroque opus^

*meiles, meilitiam'. teniies i, ^pilam', qua ludimus: ^pilum^, quo pisunt, tenues; si phira haec feceris, pila: 5 quae iacimus, addes e, peila, ut plenius fiat.

quam inconstantiam Varro arguens in eundem errorem diversa via delabi- tur, dicens in plurali quidem numero debere litterae i e praeponi, in sin- gulari vero minime, cum alioqui i non aliud in singulari quam in plu- raii, neque nliud in media quam in extrema syllaba soiiet, ut in verbis 10 manifestum est. dicimus enim ^mitto misi misimus', nisi aliam hic vult esse rationem [quod absurdum est], ut, cum verba quoque ex syllabis constent, ex diversa | regula corrigantur.

Similiter peccant et qui nux et trux et ferox in novissimam litleram

&* dirigunt, cum alioqui duplex sufTiciaty quae in se et s habet. item qui

i^ reprehensus cum aspiratione scribunt, cum eam prima positio non habeat,

et simiHter vehemens, cum a vi mentis dicatur. quam quidam putant

7 in plnrali qaidem nnmero p. 32, 21

1 mille hominnm duo milia Pco mille hominnm. II. B meile hominum dno meilia Dousa LucH, sat. rel. p. 44 ^ex restitutione ScaligerV , meille hominum dno meillia Lachmannus iMciJ, satur, p. 36. retinui mille: nam hoc voluisse ruletur JAicilius, mille geniinata 1 littera per i, contra meilia meiles meilitiam ywr ei scribenda esse hiscej huce BPto huic Scaliger, heice L. Mucllerus

Lucii, sat, rel. p. 46 2 meiles meilitiam Scaliger, mille militiam Bto millo

miliciam P 3 tenues i pilam qua ludimu' Scaliger, tenues i (tenue si co)

pilam in qna lusimaa BP(o, tenuest i pilai qua ludimus Muellerus piluni

quo ipso (ipse B) tenues si plura haec feceris pila B Pat pilum quo pinso tenues i: plura haec feceri* peila Scaliger, pilam, qua pisunt, tenues: si plura haec feceri* pila Mttellerus ex Velio Longo p. 2221 pilam qua pisnnt per i 6 addes e peila, nt pleniu' fiat Scaliger, adee pella ut plenus fiat B adde se (addere a))

i

pella ut plenius fiat Pca 6 dilabitur B 7 litterae i praeponi P<o litter^

praepoui jB, i litterae e praeponi Wilmannsius de Varr. libr. gramm, p, 175 ex

comedura Useneri 8 crnn alioqui non aliundc in singulari quam in extrema

syllaba sonat ut B cum alioqui et in singulari non aliunde quam in extrema Kyllaba sonat nt P<o cum alioqni et non aliud in singulari quam in plurali extrema syllaba sonet et * ut Wilmannsius 10 mitto misi misimus ^Vilmanu' sitiSy mitto emisimufl BPto aliam om. P(o, add. B 11 quod est absurdum Pfi>, seclusit Wilmannsius ut cum] uitium P 12 constent Pto constant B

ex diversa] et^diuersa BPco, at diuersa Wilmannsius 13 nucs ot trucs et ferocs <o 14 8 om, BP(o alioqui duplex suf^ciat Pto aliqui duple sufficia B

in se c et s habet 09 15 reprehensus Velius Longus p. 2234 , prehensns

BPto positio] persona BPoa: cf. Vel. Long, p. 2229 reprendit secundum

primam positionem: prendo enim dicimns, non prehendo 16 ueemens B qnam qnidam pntant adiiciendam, quoniam hoc non aliud putant esse quam altins vebi, cum hoc verbum sine dubitatione aspiretur Schneiderus gramm. Uit. V. I p, 1S8, quam qnidam putant adiciendam , qnoniam id non aliud putant esse

20 TERENTII SCAVRI

p. 225C P.

adiciendam f qiioniam i uon alind pulant esse quam alterius ferri cum hoc verbo sine dubitalione aspiretur. negat Varro etiam Gracco aspirandum^ quoniam a gerendo sit cognominatus: matrem enim eius qui primus Graccus sit dictus duodecim mensibus utero eum gessisse. et pulcrum, quamvis in consuetudine aspiretur, nihilo minus tamen ratio exilitcr et enuntian- 5 dum et scribendum essc persuadet^ ne una omnino diclio adversus latini sermonis naturam media aspiretur. quamvis Santra a (iraecis putet esse translatum, quasi polichrum.

In mensoribus litteram n, quamvis recuset ratio, quia metior sine illa dicatUFy vindicat tamen consuetudo^ quod vox plenius sonet. in coniugis i^ tamen nominativo utramque partem ralio defendit. nam [et] sive detrahcn- dum N novissimae parti putaverimus^ auxilio erit, quoil genetivo non con- iungis sed coniugis dicimus; sive adiciendum^ quod a verbo quo<l est iungo hoc nomen declinatum sit. sed melius tamen videtur sine n littera dicere et scribere. verum sine dubio peccant qui paulum et paululum per uuum i^ 1 scribunty cum alioqui prima positio eius duplici hac littera enuntietur, ut pullum et pusillum.

qtiam altius mentem nehi, id e&t fcrri, cum hnic nerbo sine dubitatione adspiretur Wilmannsius de Varr. libr. gramtn. p. 1S3. malim quamquam quidam putant adiciendam, quoniam non aliud putant csse quam altius eyehens {veJ ulteriuB Yehens), cum huic verbo Bine dubitatione adspiretur

1 addiciendam P quoniam .i. non B quoniam hii non P quoniam h

ferri ac

non m putent co alterius cum B alterius fieri cum Poa 2 gr^o B

gracho P Grachus to 3 eius] ei B graccus B gracchus P Grachus cd 4 duodecim mensibus utero gessisset B duodecim menses uterum gessisse P», duodecim menses utero eum gessisse Bitschelius quaest. Varron. p. 2S coU. Charis. p. 8';?, ^' quod mater eius duodecim mensibus utero eum gestayerit 4 et pulchmm B Pot. pulchrum Varro adspirari debere negat, ne duabus conso- nantibus media iotercedat adspiratio, quod minime rectum antiquis videbatur Charisius p.73,17 5 in consuetudine B Pm nihilhominus B nichilcminus P ex hi (ex i P) littere tenuntiandum BP exiliter c enuntiandum a exili littera c ennntiandum Wilmannsius de Varr. Uhr. gramm. p. 1S4 7 natura media B naturam mediam Pto naturam in media Putschius qnamuis Santra Putsdtius, qnamui santra B qnamuis antea Pta 8 polichmm in messoribus tamen quam- uis liti recuset ratio B polichmnim mensoribus tamen quamuis literae cnset ratio P volvjpovy (in add. Putschius). Mensoribas tamen quamuis literae accnset (liti recuset Putschius) ratio co et Putschius 9 metior Sditieiderus gramm. lat. I p. 457, metiar BP(o 10 tamen eam consuetudo Pm in coniugiis B

12 n om. BPm genetiuum non coninngis (s ras. in lacuna quinque ftre

litterarum) sed B genetiuo non coniungi sed P 13 sive ^diciendum om. P,

add. Bm 14 n littera] n. L ^ 15 paulum et paululum o> paullum {deletn

priore I) et panlinnm B paullum et panllinum P IG hac littera enuntietur

Ba hee littere nuncietur P 17 ut pollum et pusillum P ut polum (corr.

pollom h) et psillum B nt pollum et pisillum at ut pollum et poUuIum Putsdtius. pnllnm ex Vdio Longo p. 223S rursus quia puUum per duo I scribimus, obser- Tavenmt qnidam nt panllum repetito eodem elemento scriberent recepi. pollum €f poUnlnm defendU Schneidenu gramm. UU. r. T p, 41'^

DE ORTHOGRAPHIA 21

Inlerdum el p lillcra supervacuo iiilicilur, ul cutn scribimus sumptus I ct (iempUis et emptus, ciim alioqui ceteris [lccliuationibua verborum »on I atlsil. suiuo ■■lum et ilemo el emo tiidmiis, el Jetracla verhis litlcra siiper-

taciia ifunre |iiirlici|)iiltoiiibus adiciatur ratio uoii esl. uam riiptinn cum ea i^ dici mirum non est, ciim verba <]iioi|tie non sine ea stnt, tit rumpo el

rupi et reliijua. similiter bioms carere p liltera debet, qiiia in ccterts ' cafiibiis nnsqnam p nec b propinqua eius respondet, sine | quanim allera ' nus<|uam in latinis ea nomina declinaiitiir, quae in ir graeca voce efTerun- I tu.r, iil priuccps et caelehs, qiiia priucipis et caelibis scribitur.

Non mediocriter i>cccBnt etiam qui formoso n Utteram assumunt. non I magis enim haec liltera liuic nomini necessaria est qnam glorioso, quod I a glnria vcnit: ita iil gloiiosiis a glorta, Tormosus a rorma. nec minus

fallunlur qui Mezenlium per duo i scribunt ignoranles dupllcem litleram I dehere geminari, quamqiiam quidam colligant dupUcem iiou esse. cau- k sam item a multis scio per duo s scrihi non atlendeutibus hanc litleram,

ut etiam cognatam illius r, nisi praecedeute vocali correpta non solere ge- I minari, el praeterea, qiioliens productam vocalem [uj sequatur, in bnc so- I Itn desinere syllabae soniim, ul in plaiisu et lusii. ita cum in hac utiqiic I Uttera eius modi sjllabarum liniri sonus dcboat, numquam autem a geniiua I Dlla syllaba incipiat, apparct causam geminalum s non recipere, quoniam I ueque in fine praeccdcnlis syllabae alterum potest poiii neque a gemino

B p. 27, II 9 piincepa jj. li, 7

I et p lit«ra PuUehiu», et p 1 £ et p et 1 P et p et b <n sumptua et demptiii emptua, »td e in v. empttiB rai. P, euiiiptuB <lemptub comptua B Bumptos et demptns comptun a> 2 caeteris oi cet^rom B V 3 dicimoB et om, BPm

detractn oerbie (ucrb' B) auperuucua SP detracta p at Bupeniacun o

4 Addiciatur P nam rnptnm enirQ eam ea P nam ruptum m cnm ea oi

I 5 noQ mirum cst Poi ut rnmpoj et rampo BPta G biempa B. eamfeni

I lenteMitun Caesellio iribuil Papirianui apuil Cassiod. p. 3393 carere o> parere

f £P p litteram B quia in caBibua a> qui» in «eraibua BP. »td ai ra». S.

k fotiatse qaia in omnibuB ca«ibus: ef. Cuisiiid. I, c. 7 reBpondit /' S fnrtoMe

% Latinia in y greciiin uouem B m graecaiu uocem J'a> !) celebe P celepe B

ooelebi m celibtB BP coelibia a 10 asBumaiit Pra 12 foTtmac iUque

nt glorioatiE u gloria, xic formosliB u forma et formoaua ui 13 Metteotiam

per dno t acribunt P 11 daplicem esse B (non mpascr. b) 15 a om. BPo pec duo BB BCribi nt non attendentibas la per dno n acribi non att«ndentibus

P per dno ii «cribi ut non adtendentibue B 16 niBi correpta uocali praece-

1 denttbuB (praecetiente a) non Pi» 17 praeterea] propterea u nocalem u

j-aeqoatur Ba uocalnin u aequitar P. geribi polerat a vel au. eed rccliiu delebi- I fur n, u{ Aanc ^itogue regulam genercditer extvierit grammaliati. productam autem mtacalem dixit rt simplicem et diphlhongum: cf. rel. Limg. p. 3338 in hac] in 1 .id BPa 18 Bonum] %o [ eono (bo in fine versus) B ut in plauau et 1ueu

L«t plaasn raP ita enl iu bac utique (utique ras. b) littera B Ita cum bac

I utiiiao littera Pai aparet B (p euperscT. b) 21 praecedentibua x^llabae P

^2'Jt JKKKNJJJ >^<;AVJtJ

|| .'.'•'I •>■< 1'

^rijiji'iiM iiujprii' h4'4| \{\\u\ h<'i'ijli w<li'ijtijr, <|ii(>d <;aubsa dicla sit a ca- vjlliiliojiiliij.^ vi-l li I jvj'im1o, <l<'iijdi' |»<'i' ^ifyxon/^v <:aijKba. ita et in lioc |iiii|ili'j uifyitnfitftf 1^1'jjiiiiiJiiiliiiJj b |»iJlav<'j'iiijl, ut <iri^iiiatio a]>|iai*eret.

Ih'iiiili- |M*r <li*liji< liiijii'111 lnM' jiKiild h<'i'ili<*ii<li ra(i<» <'(irnip(a est, qui- ImimIiiiii iiiiii I hriilM'iililMih (4<'iii'tivuiii <'<M'uin UMUiiiiiiiii <|ua(; iiis iioniiiia- ^ IhM hiui^ulfiri lliiiuiilur, iil AiitiMiiuH Aiitoiii, Treiu<*lius Treineli, exigenle n'HHi<i lil iii lioruiii i^eucllvih i lllteni K(>iniiietur, <|U(uiiani genetiviis singu- liUlti uoii iIi'Im'1 uiiiiiMiiu uuiiieruin tiiiliere sytlatKiruin (juain iionniiativus, i|Uiu liiinio iiititriluiu etliiiu iiMiior tit. iiropter <iuain rausani ego etiam viMiilivoh lioriini |M*r iliio i, iioii, ut roiihuetuilo iiMurpavit, per unum pu- lo loiu «)^M' MriliriMloh, i|uia iioii ilelieiil iUM)ue voealiviis iniiioreni numerum h^lliilMiuin liiihere i|UiUu uoiuliiiilivus. Iiii o Antouii et o Aemilii in singu- l«ul vovMllvo el (Iheutluin | el s« rilkeiiiliHn esse eonteiulerim. item ciim owil el e\|iovliVlu^ h|iu> s lillera seriliuntur. euiu aHo(|ni «^diecta ea de- Wm\ M iiln, \|\ioniain hiiuililer mvIuiu speclalus(|ue dicatur el adiecla prae- i'^ pviMiuvuo mImuu ohso illi:« iuiliuiu deluMt.

iVlukiUviv u ^vukmMlaui eis uomiuilms (|(ue ub y liUeni incipiunl \\ \'\\\\\\'\\\k\\\\h\\'* ue^jvie liUoi\^iu e<im es>e el jn^e \<rl iHm jdiecU lil^ ^N|m\Ui\Mvcuv iu > liuer^ stvuihUim h<i«H^ lunuiiK)! iutelk^i« quonijm

I k o\u'. ,''^. »

.-.i. >• : y.'. v^WOMSN S .\i:i>a t^y^ ■•^Jk ... i.i-am ONNOrHN

^cxuvv-iUvi-.:;:. yulfaus". tiii N •'..4 ,i '**:';i,k k^^VK^StS ^^v '; iti.i\iliiii > •altttL". ••imi c* ■•„., v*i iu."*;i* ji^x^.^.L/' :^«.a.v'j.i.:\i'.-fi v< -.^tiM iCf.rjr Jt .iii .*» ii \i ad^ j>' \ot':»

t

;..*:. !"tj • i..L ruiiiv' 'i ;.(.iiliilivi J* f.iUOi' It .''*i,^<'nt«o- • H ft", •»#■ .7.

■i.si.oi -«.i'. '"w '" ■■K\ iiiv» i '■< ^* j ;»UL«.'U >«*■ <•- Lhuui;."-' * •^■.tiii-:'^

.V.V' ^v 1 1 Ls, . vvU *' ■.t.;iii»n> >a< ^ ■■!.>*.•' •.tUiU '»'. itMi.ew» «'<,'/•»••»«• ti •••»». • •• •tt •<v. . ■.-. '*<■* \ .^ .•. •« f ' ^>*i-w *'tti' •'•;?• •!•£€ ••*. v,«;i-.'. *f'- :•.■..;».•:*

^. U..'. ^vv.l'. .... ;x-.'.^;,i'. ^.■i,.t .ii»:!H iiilT-V. ■tOUSuViil» ••.• iUpi^ \ h."-.^ .'•■•:r«r,

■v^v. *«.jfc».v .:'^ti vu..i.»tit . kf . iiu '-li^tf.ti/k 1; i-ki^.»^ m^ ». *>*<»•»»."

; . *k..ii V .V .' vvi. .'.t ^''a \"Ufci::i -*u*<'ii^. r« i '■'ri-it»'.: ut. ■..

««•#«11*. ^'^ .-*.*•> .>x K -J •. «*t ». '. . . . .f i« • •>*■■"• ... •.*-;■.■•■ '■|.--i

'o ». >*.. ...x«.'vi;.'i H. ■.^». •v*iiu'.i * ■« '■^^•^ -. : t'. 'T* • -^.--^Lu^ * ■

•• . - - ■•

•j ^ -^. ...._•: ■»

.V» ■■■ -;.•*.•*«». . ^ . ..^.•t.:#»k rt "«- ■■ -'• "* *■ j.

DE ORTHOGRAPHIA 23

p. 22^8 P.

uusquam y lillera praecedcns exiliter enuiilietur, ut liypnos liyninos hyacin- Ihos: ita satis per se positam aspirationem sui declarare^ nisi opicus legat. quibus primum ilhid respondemus^ ii et esse litteram Qt apud Graecos quoque fuisse, quod significant Attici^ qui principibus Htteris^ a quibus eorura no-

5 mina incipiunt, numeros notantes hac qnoque in eadem significalione utnh- tur. nam quotiens unum notant^ icara litteram poiiunt, qiioniam apud illos pro ^ia et ta dicitur, AYO A, TPIA T: sic et HGKATON, id est centura, H littera notant. deinde quod in ordine lilterarum niilla nota sibi locum vindicet, cum h octavo loco posita sit. sequitur quod more reliquarum

10 litterarum h quoque miitato ordine alias atque alias erficiat potestates, quod

notae non valent. et sicuti as et sa aliam vocem et aliam efnciuni potesta-

tem et ad et da, ita et ha et ah. praeterea quod htteris principibus dictio-

*num singiila nomina aut verba conprehendimus, ut cum scribimus rp et

rem publicam signiftcamus, ita et H per se, cum liac lege et hac die

1-^ significamus et horam terliam heredesve. extremo quod proprium est litte- rarum [quod] propinquitate sociari et invicem succedere, ut cum Fusios Furios dicimus et seddam sellam: ita cum h eiusdem sit facultatis^ iiinii- rum haec quoque littera est, quod ciim f invicem [ita] mutatiir, ut quam nos fabam dicimus antiqui habam dixerunt et quod nos hordeiim dicimus

16 Fusios, seddam p. 13, 13 19 fabam p, 11, 4. 13, S

1 nusqiiam y litera praccedens cxiliter cnuntietur w nusquam littera prae- cedens ex i littora enuncictur B nusquani i littcra praeccdcns <;x ii littera uun- tietur P byacinthos P hiacinctos B h^^acinthus w 2 posita aspirationem

8ui declararct BPeo 4 principes litterarum a quibus carum nomina B Fod. cf. Priscian. de fig. num. p. 406, Z una per 1 scribitur antiquo more Atticorum, qui solebant principalem nominis numeri litteram ponere et sig^i^care numerum 5 numeros B numeris Pco utantur B Pa 6 notant V jjlo&a litteram ponuut quoniam apud illos ma {corr. mia) . o . . . | et (et mn. B, in initio rersm culd. b, sed deleto^ ut videtur, in fine praecedentis versus et) a. dicitur. dyo JA. tria^T. sic et H. ckaton id cst centum h littcram notant B notant Mo ct a littcram ponunt quo- niam apud illos moeta dicitur 6vo d tria P sic et II ekaton id est centum h littera notant P notant fAt et a literam ponunt: quoniam apud illus fiC et ct dicitor, dvo d tria t, sic et axarov, id^est, centum h litera not^nt w: cf. Priscian. J. c. 8 nota locum sibi uindicet w 9 h post cum otn. B, add. P<o

scqaitiir morem reliquarum literarum, quae mutato ordine alias atque alias effi- ciant potestates Putschius 10 litterarum quae mutato BP litterarum * quae mntato et in marg. 'deerat verbum' (o e^ciant BP(a 11 et sicuti as et

sa aliam nocem Pta ct sccuti as et ra aliam autem uocem B efficiant Bm

cfficiat P 12 ita et ha et ah P ita ct ba ah B ita ba et ah (o litterisj

liti P 13 et remp. ita et h per be cnm hac lege Poa et rem po. ita et h

Becd^m hac lege B 16 ut cum] Et cum B fuscos furios BP(o Fuscos

Furvos Putsdiius 18 haec quoque litera (o haec quoque int littera B haec

in

quodque littcra P cum h inuicem ita mutatur ut quam nos P cnm h inuicem (in superscr. b) ita mutatur ut cum nos B, cum h inuicem ita mutatur f ut quam nos et deinde dixerint — nominaverint oo 19 quod hordenm dicimus B quod hordeum appellamus Pao

a4 'IKItKNTII H(:AViU

llll roMliMiiM iioiiiiMiivi*riiiil. fi|)|mrf!l iUiqiM^ adiri(*iHlaMi (*sse nec sine scripto tMi«ill«^K**i<<l'*Hi, (|iiolieMM iii laiiiiiM noiniiiibMH vIh illitis | exegerit.

OiiHi<«llMiM eMl, ^klriMNeciiM el iMlriMHeciiH Mtrnm cuni tt littera an hllli* iMi HrrHH«MilMiii eHHel. el (|iii(tain hIik; illa piilavernnt, (|noniani extra illnu'(Hiir (*l H lii r(Mn|loHili(Mio in i inlenlinn nintareUir, nt facere enicere: ^> llii (|iio(l (^Ht ('oMpoHlliiin i^x ii(lv(*rbiiH exlra et 8(M*nH, rafrisecus. qnidam riiin fi» i|Moiiiniii («klraniuiH (lir(*r(*tnr, intrisiHnis vero sine tij ne bis posita («inliMii ltll(«rM ilMrl(M*(«ni Honnm racenU.

SiMpiitnr nnitallo, lii (|na innlla ipia(*rnntnr. la prinuim qnidem illnd, ili« «pto itUtnniH, ttlrnm por ai an per ae genetivo et dativo singnlari et lo iltMiiltlftllvo ol v«»ciitlvo pltirall eltiH modi nomina scribenda sint^ Senecae «^ ildlllltiAo «U IVrpoitnao, qnornm quoniam iam reddita est raCio, ad * rolliptit votttdmtiH, ht vooitllluts orgt» quaoritnr, inaximns an maxnmus, id ohI por tt tttt por I, dolu^itl sirild: itom optimus ot optumus ol arlihiis et AtiultU)* ol tttitttlluts ol m«ittulnts. ol qtti liaoc nomina scril>enda i^er u i^ lillorAtu pulitul» ilKitu ritliouotu smtutur« qnoniam mnuiiuitivo el prioia p^M^lllutto lqtturttttd%itu| |vor omtdoiu litloraiu artus ol nuinus el maguus et Ihuuih dlvAttlui\ l>ituu'ciulos ci^ttAllotioiu iulor so lilloranim« de qua prae- divttuu^ U4IU ol c^slus ocislts r^itoil ol IuIijiuus luli;inis ol n^slituCus rv><i- luli> (u lu i liNAiisil' ol lliuius AuoUluis ol auus ^jiuibiiSw jiMo qiKHl ou ^^ viuiu^ ^^umpluui sii o\ lu^A^uissiuHv iwini sot^uiHiuiu anjiKwriiot aucfiicfe^ ^ui^MiAliw^ u^uissiuuis fiKii: lud^ ctHmiplo lujiximiis t^ttnCwiL u^in

\t\V-.^ -^ >vs\**. ;v >ti;LV,vy; <ivMi,uj^i jt Z 'sx^\-xb*i<\Xi> tac: mi^ jaaeui iciiirfc

*Mu;iii)iiK< *S >*;i'i)vua!U JMV 'i lliMtrhiu y >vn'hJttua j*;r r Jo-C ? " iu»~

-ua*au ^ >;>/c*iis>iUUi 4«. '{i^^fi^^c Mi:*utt -luoutiuui i.^ifr tc uiuiiife^ i^ TiUi:i>t> ?>: >Vuu«k AuH>iiiiKiv .wuc!. ,.c :tiii^iafc^ ,'C itu^ift». ac ^nius- 3 ?»* "> i« i»iii ime-

^i.xUiKO.; /. .1 '. • -*j*^;tucrus -•*«AiiUi> 3 i»» .'C !u\;ri>' u luLVi> 7

4^ Mla». w« %iul>ut^ y IftiUvM .(UtAi Hik,5v:ilttt&^ 4* 4Ulvr? l«tUU ntt£7tinit> ' huliv

'Ut4.ViUU». 'J il 4^**Utt(KUUl. ^< kC«('U »f^ut>^ Tl lifft 3 S

UMUi^i M ^ .i^ ^ainmiuiuti 4xtk:^u:^mtt:&^ jT ^up^rTuaviv xti«i£ru«««miuti '

DE ORTHOGBAPHIA 25

p. 2250. 60 P.

optimus ab optione dicitur, quare optimus. artibus autem ct artubus qui- dam variaverunt, ct per i quidem dativo et ablativo plurali scribi putave- runt, quotiens ab arte dicerent^ ut sit ars artis artibus^ artubus autem |)er u^ quotiens ab eo quod essent artus. unde apud Lucretium legunt

b hinc nova proles

artubus infirmis teneras lasciva per herbas 1. 1. n. m. p. n.

quodsi distinctionis causa ratio corrumpitur^ in eo quod est ^caveas' quare

non aut accentum aut litteram mulamus^ cum et vcrbum et nomen signi- 10 ficet^ et in Iioc -tcctis', | cum et nomen e( participium sit^ ct in simili-

bus? ergo vox scribend«i, quo modo et sonat. nemo autem umquam tam

insulse per u artubus dixerit.

Y littcram supervacuam latino sermoni putaverunt^ quoniam pro illa

u cederet. sed cum quaedam in nostrum scrmonem graeca nomina admissa 15 sinty in quibus e\1denter sonus Iiuius littcrae exprimitur, ut hyperbaton

et hymnus et hyacinthus ct similia^ in eisdcm hac littera necessario utimur. Quaesitum est ct dc mutatione novissimac litterac pracpositionum^

quotiens in compositioncm venirent^ quam quidam imperite sempcr custodiunt

[ut] adripit dicentes et conripit et conludit. quotiens ergo a liquida littera 80 sequens coeperit verbum cui [liquidae] praepositae fuerint (liquidae autem

1 optimas] optimum utroque loco BPco 2 dat. et ablat. pb:. B 3 diiicerent, sed deleta s littera B, descenderent P descenderet oo 4 per ante u am. Pa, add. B quod essent artus BPto eoxlemque modo Curtius Valerianm cqi>ud Cassiod.p. 22S9, quamquam rectius erat quod esset artus 6 hinc] Lucret. I 159 proles] plores P 6 berbas t. 1. n. m. p. n. P herbas I. L. M. N.

P. B herbas o) 8 corrumpitur caueas quodqu^ quare ut non accentu aut

littera i mutamus B corrumpitur caueas quodq; quare nn non adcentu aut litte- ram t mutamus P corrumpitur caueas quoque quare non accentu aut litera t (litera i Putschius) mutamus oo et Putschiiis 9 significetur et in hoc Piitschius, significet ut in hoc repetita in reliquis scriptura principis editionis Crifanius con- lect. in Lucret. v. artibus 10 et nomen et participium <o et nomen parti-

dpium BP 11 nemo autem umquam a> nemo autem numquam P nemo y.

nnmquam B tam insulse Pcd tamen insulse B et Putschius 13 I litteram P

<P quoniam pro illa u cederet Pco que {corr. qua) ^ antea u cederet B (ddeta

priore loco nota quae est pro et superscripta posteriore loco eadem nota h). fortasse

quoniam pro ea u su^cederet 15 sint Pon sunt B ut] uti ut vidctur B,

sed deleta uJtima littera hjperbaton et hymnis et hyacinctus B yperbaton et

ymnuB et yacinthus P 16 necessario utimur Pa> tangimur necessario B

17 et demutationem P 18 imperite sicut per custodiunt BP<o 19 ut abripit

•i.

Pw nt abripiat B 20 nerbum quo (i superscr. b) liquide praepositae fuetint B uerbum quo .i. Hquide praeposite fuerint P uertitur in eam cui liquidae (liquida Putschius) praeposita fuerit lo et Pitt^chius. an uerbum, quae praepositae fuerint praepositiones? autem om. B, add. Pm. et fortasse haec, liquidae sunt quattuor 1 m n r, non minus quam quod seclusi, liquidae, ex margine illata sunt

26 TERENTII SCAVRI

p. 2260 P.

sunl qualluor^ 1 m n r)^ amissa uovissima sui parle sequentis verbi pri- mam litleram geminant^ ut ra])io arripio et corripio et surripio. item accerso^ quamvis alii arcesso dicant non sine ratione^ quod etiam in r io eius modi compositionibiis d liltera transit, qua ad praepositio fSnitur, ut arripio. sed quidam difTerentiam esse vohierunt^ ut arcesso quidem ab eo 5 verbo esset, quod est arceo, accei*so vero ab eo quod est accio. sed nobis, utcumque scribendum, ad eandem significationem videntur pertinere. simi- liter lego, alligo colligo.pelligo^ ut omnes antiqui dixerunt: unde et apud Vergilium legendum ^pelligerenl oculis/ non ^perlegerent.' item muto, commuto per duo m et immuto et imminet [et impius]. in bis autem lo servat praepositio litteram suani^ |ut] innumerabilis et innupta et innoc^ns^ quoniam sequentia verba ab eadem tittera incijtiunt. in semivocalibus quo- que geminant praepositiones primam se<pientis verbi litleram^ ut eflatus, non exfatus nec ecfatuS) ut quidam putaverunt^ et elTervens: item in mutis, ut attulit per t et attigit et attinuit. in cmitulit tamen non mutat nec i^

14 itom in muti» p. 13, 14

1 aiuissuj missa J5Pa) "2 gcminandam ut rapio BPfo corripio et

surripio w corripio et subripio B corripio eurripio P 3 quod etiam in .er.

(etia m r P ctiam r (o) in ciuymodi compofiitionibus in dc (in d Pm) retransit

quod et prepositio fiuitur BPai cf. Vd. Long. p, :2'J3:2 d enini non minus in r

litteram traneit quam in c, cum dico ct acccdo et acconimodo, quam apud anti-

quos in arvorso, in arvon<ario 4 ut in urriino J'© T) sed quidam Pto sed

qui . . duabus Ult^ris deletis B ut acccsso corr. ut arccsso B 6 esset] esse B

arcco Pb(o arcio B accerso ucro ab co quod est accio oo accerbO uero

quod est cio B accerso ucro ab co quod est pigo P. accio tnenUir Velius Longus

l. c. et in eo quod cst arccsso ct accerso putaverunt quidam diftcrentiam esse,

ut acccrso sit voeo, tractum ab acciendo, arccsso vero summoveo, ab arcendo

tractum, et PriscianuH l. I p. 35, 5 undc ostenditur recte arcesso dici ab arcio

verbo, quod nunc accio dicimus, quod est ex ad ct cio compositum 7 simi-

liter ligo alligo Bto similitcr ligo adligo P. alligo a legendo dictum tuetur Velius

Longus p. x?.i^^\>, uhi alligcrc, non allegere scriptum est in codice. ortltographi

Cassiodori p. ;2::^Sn, 2:**J3, 23 is, qui alligo in e.cemplo ponunt, utrum id ab a7/»-

gendo an ah alligando esse voluerint non consiat 8 pelligo BP pellego m.

pellego pro perlego Priscianus l. II p. 50, 6 dixerimt non perlegercm (per-

legere toP) unde et (undc p et, sed delcto p B) apud ucrgilium legcndum pelli-

gerent (pelliccrcnt (o pcllegcrcnt Putschius) oculis itcm BP(o. fransjmui verba

tw coiiicibus corrupta et alieno loco posita, non pcrlegercnt. quamfiuum dubitari

potest an interpolatori potius quam vctcri grammatico tribuenda sint 9 (^elli-

gercnt] Verg. Aen. VI 31 muto commuto Bca mitto committo P 10 im-

111 muto ct imminct et impius in hia © iumuto (m superscr. b) imminet in his B

immitto et imminet et impius in hiis P 11 ut inmutabilis et inuita et inno-

cens B ut innuba et inuita et innocens (oP 12 in] Et BPEx oo 13 prae-

lK)sitioncs ca praepositionis P pracpositionibus B verbi] ucrbis P ut efiktus

non cxfatus oo ut cffatus non ut cxfatus BP 14 ncc ecffatus P et ante

effervens om. BP(o item iu mutis B itcm mutis (o item mittis P 15 ut

om. BP(o attulit pcr t et attulit et attigit et attinuit B non mutat od et

dudbiis litteris ante mutat deletis B, non mittat P

DB OHTflOGRAPHIA 27

p. 2260. 61 P.

in couvivit iiec in consurait; et siciibi ionga seqnatur aut natura aut posi- tione, nisi media consonans liquida fuerit. |

Quaesilum est^ iiienis ulrum per ps an per ms deberet scribi, cum alioqui dubium non sil quin per ms scribenda sit, quoniam genetivo biemis

'-» facit et quoniam per p et s ea scribuntur, quae apud Graecos in V desinunt. banc autem non in T desinere nianifestum est ex eo^ quod quae illa littera terniinantur aut in nog^ ut lltkotl; TJakoTCogy aut in pog desinunt^ ut q^Xetl; (pkefiog. biems aulem neulram barum syllabarum genetivo recipil. item non constat, obscurum utrum per ob an per op debeat scribi^ nec

10 minus observo obsido, cum in iiiis b liltera evidenter sonum suum vindicet. non carent quaestione etiam plebs et urbs et Pelops, quae Varro ita distinguity ut per b et s ea nominativo casu putet esse scribenda, quae eandem lilteram genetivo singulari rexldant, ut piebs plebis, urbs urbis, ea vero per p et s^ quae similiter genetivo eiusdem [modij numeri in pis

i^ excurrant, ut Pelops Pelopis. sed nobis utrumque per ps videtur esse scribendum^ quoniam ex bis T litlera conslet, quam genetivo diximus aut in bis aut in pis exire.

Quis quidam per cuis scribunt, quoniam supervacuam esse q litteram putant. sed nos cum illa u litteram, si quando tertia ab ea vocalis ponitur,

3 hiems p. 21, 6 11 plebs p. 14, 7. 21. 7 18 qui« p. 15, 19. IS, 4

1 convivit] conbibit BFta. de con praejHjaitione diversa praeceperunt Ca€- selliiis apiid Cassiod. p. 2314 et Marius VictorinHs p. IS, IS. Scaurus autem in hoc quo(jue verbo j^odiictae syllabae exemplum posuisse videtur 3 hiempns

utnim per pis {corr. pcr ps) B hyems utrnm per ps o) ntrum hiems per ps P:

o

cf. Papirian. apud Cassiod. p. 2292 4 aliqui B quin per m scribenda Pco cum per ms ncribenda B 5 per jwst quoniam om. B, add. P(o scribantur

.i. p».

BPca apud grecos ^^ desinunt P apud grccos T dcHiuunt B apud Graocos V

desinunt co 6 in 9*^ desinere Pw in T desinere B 1 terminantur Po} termi-

ncntur B aut in nog, ut nilo^ niXonog, aut in ^og deninunt, ut (pAft/^ qpAf^og:

hyems autem co aut in TTO ut TTHAOTTYTTHAOTTOC aut in hoc desinat ut OAHY

<t>AHBOC hiemps (s ras.) autem B aut in no sicut nfXoip nsXonog aut in hoc

p desinat nt qpXe^ fpXkpog hyems antem P 8 neutrum B gcnctivo om. B,

add. P(a recipit B rccipiat Pco 9 obscumm utrum per ob an per op o)

obscurum ob an per op B obscurum utrum per ob aut per op P 10 obsidoo oi

uindicet non caret Poa uindicet ct non paret B 11 et Pelops oo et pelbbs P

e pelobs B uarro .n. addistinguit P: cf. Papirian. apud Cassiod. p 2291

12 scribenda quae B scribe nouamqnc quae P scribenda ea quac (o 13 singu-

lari om. BP(o 14 per p et s Pco per ps B modi Ofn. ca in pis P(o

m ps B 15 excurrant Wilmannsius de Varr. Uhr. gramm. p. 117, excurrunt

BP(o Pelops] pelobs B l(y W] T B quam genitiuo Pb(o cnm genitino-B

aut in bis aut in pis Pod aut in his aut a pis B 18 per cuis Poa pcr

cuiuB B q litteram om. B, add. Pboo 19 putant B putent P(o sed nulla

cum (corr. sed n cu ulla u b) littera .z. si quando B eed non cum uUa u litte-

ram .t. s .i quando P sed nos cum illa u literam et s quando (o tertia ab

ea uocalis lo tertia ab ea nocali B tertia ab eo uocalis P

28 TERENTIl SGAVRl

I». 22«!. {',:» r.

conseutire iam demoustravimus. c auleni in dativo pouimus^ ut sit difle- rentia cui et qui^ id est dativi [et vocativi] singularis et nominativi et vocativi pluralis. quamquam secundum analogiam omnes partes orationis, quae per casus declinanlur, eandem litteram in prima partc per omnes casus servent, quam nominativo habueriuL 5

Cum quidam per cum, non nulli per quom; quidam etiam esse diffe- rentiam putant^ quod praepositio quidem per c, cum illo^ cum Claudio^ cum Camillo^ adverbium autem per q debeat scribi, ut quom legissem, quom fecissem^ quoniam autiqui pro hoc adverbio cume dicebant, ut Numa in Saliari carmine 10

-|- cuine ponas Leucesiae praetexere monti

quot ibet etinei de is cum tonarem.

Per conexionem illa adnotanda | sunt^ [ut] negotium^ cuius primae syllabae g debet adiungi, non sequenti^ quod dictum est quasi nec otium; item nescire, quod sit ne scire, et exsul, ila ut s sequenti syllabae adiun- ^^ gatur, quia significetur extra solum patriae missus.

Haec sunt quae urgenti tempore complecti tibi in praesentia potui.

6 cum p. 20, 3 16 nescire p, 12, 1 exsul p. 22, 14

1 demonstravimus] p. 18, 6 in datiuo ponemus Pto indicatiuo ponemaB B 2 cui et quide datiuus et uocatiuuB Bingularis sed nominaiiui pluralis B cui et quid est datiui et uocatiuuH singularis set nominatiui et uocatiui pluralis P cui et qni id est datiui et uocatiui singularis sed et nominatiui et uocatiui plu- ralis 00 3 aualoigam B, corr. analogiam h omnes priore loco om. B, add. Pio 4 per posteriore loco om. BPa 5 in nominatiuo a 6 per eum

quidem

nonnulli per quom B per cum nonnuUi per quum P(o 7 praepositio per c B cum illo] illo BP illo modo (o 8 autem] aut B 9 quo fecissem BP

cumc Putschius, cuine BPto. vetus adverbii forma cume fwn poterat ad diffe- rentiam scripturae cum praepositionis et quom adverbii defendendam afferri, sed ante quoniam quaedam videntur omissa esse, quibus adverbium non minus qtiam praepositionem per c scribendum esse grammaticus praeceperat 11 in versibm

carminis Saliaris dedi scripturam codivis B cum Poo consentientem praeter haec, etinei de ia] eunei de his P eunci de his co. sed in P Leucesiae — eunei recen- tiore manu scripta sunt. duos versus Saturnios ita restituendos coniecit Bergkius ind. lect. Marburg. hib. a. 1847 p. XII, Ciime ton^, Leucdsie, prae tet tre- m6nti, Quom tibei cunei d^cstumdm tonaront 13 illam adnotanda sunt Po

iUam achiotanda sunt B primae syllabae g debeat Pca primae sillaba o

debeat B 14 non sequenti Poo consequenti B quasi] quia BP(o nec

otium (D negotium BP 15 ne scire] ne et scire Pto 16 quia significetur

Putschius, qua significetur P(o quam significetur B Hacc snnt — 29, 2 regulam yides cum iis quae infra scripta sunt, 33, 11 brevitatem huius libelli — per se censeri poterat coniunxit Usenerus mus. rhen. v. XXI V p. 94 sqq. ea quae inter- posita sunt, Per c cum adverbium temporis — pronuntientur, ad Varronis libros de sermone latino idem revocavit. liorum maximam partem in Varronis fragmentis posuit Wilmannsius de Varr. libr. gramm. p. 214 sqq. potui se {corr. ei) quid B potuit he si quid (sed he si alia manu add.) P, potui Theseu quod 00 potui, Theseu, si quid Putschius

DE ORtHOGRAPHIA 29

p. 2262 P.

siquid exemplis defeceril vel qiiaeslionilniSy siibiiingetur. nam quod ad rem maiime pertinet, rejulam vides.

Per c, cum adverbium erit temporis, ut ^cum venerit loquemur*, *cum voles ibimus', *cum petieris feres'. alii sic: quotiens u sequitur^

5 q ponendum, ut per qu et o litteram scrihamus quom et quoius quoi; at quotiens ceterae vocales, id est e o /, c ponendum, ut cecidit, Cor- nelius, citatus.

Varro adverbia localia, quae alii praeverbia vocant, quattuor esse dicit, ex in ad ab. ex locum significat unde egredimur^ ut ex area; in locum

10 in qnem inimus, ut in aream; ad locum ad quem adimus, ut ad parietem; ab locum a quo discedimus, ut ab pariete. Iiorum diiorum - advcrbiorum, ex et ab, posteriores litterae solent demi, alias recte, alias perperam. quando ergo ex, quando e dici oporteat, ex consequentibus vocabulis animadvertitur. nam si id quod sequitur litteram liabet primam semivoca-

15 lem aut mutam, e dictum levius videbitur, ut e Gallia et e Tuscis. quotiens vero vocales sequuntur in eo quod sequitur, a e o simplicem et eandem habent rationem, quod ex praeponitur, ut in his, ex arce^ ex Eryco, ex

3 per c jp. 28, 6 8 adverbia localia p. 34, 5

1 snbiangetur oa subiimgeDtur BP 3 per c cum Pa per o cum B. per o 'cnm' adverbium erit temporis, ut quom uenerit loquemur, quom uoles ibimus. qnom petieris feres Usenerus 4 cum petieris B cum patieris Po alii]

alibi Csenerm 6 ut per quo litteram mequom quoitus qnolm At quotiens ceter§ uocales id'eoc ponendum B ut per litteram mequom tequom quottus quolme at qnotiens ceterae uocales id est eo c ponendnm P ut per (quo add, Putschius) literam mequom, tequom, quotus, quoties, aliquoties: in caeteris uocalibns, id est, e 0 c ponendum (o et Putschius. exempla <le q littera adscripta incerta sunt. praeterea exempla a vocalis, ante quam k scribi grammatici voluerunt, omissa 8unt, nt per qno litteras mequom quoi Tusqnom dicimus: at quotiens ceterae nocales [id est e o] c ponendum Usenerus 6 id est a e i o — nt * cecidit

lacuna qua a voecilis exemplum excidisset indicata Wilmannsius. recHus Usenerus id est 6 o seclusit, quae addita esse videntur, postquam ea quae de a vocali antea scripta erant omissa sunt Comelins Pat cornel B 8 alii Pa alii . una

JUtera dekta B (alibi fuisse visum est Hageno et Usenero). alibi praenerbia nocat Usener%k8, praeverbia dixit Varro de l. L VI 38 et post hunc alii, quos Scaurus videtur secutus esse: cf. Gell. VI 7 Charis. p. 194, 14 quatuor esse o HH esae B nil esse P 9 ad ab Bm ab ad P ut ex area B unde ex area ooP 10 in quem inimns Usenerus, in quem ibimns B in qnem imns P qnem inimns <a nt,ab pariete Ph(o nt a pariete B 11 dnoru . . duabus litteris ddetis B 13 quando ergo ex quando edici oportet B quamdo ergo ex quando edicti oporteat P qnando ergo et quando non edici oporteat an ex consequentibns

aocabnlis (dJP ex consonantibus uocalibns B 15 et e gallia (li ras.) et e tuscis £ nt e gallia et et .v. scis P ut e Gallia e Thnecia (d ut e Gallia e locis codex Parisinus infra p. 34, 9 16 nero his scriptum, sed altero loco deletum est in B 17 ex erico P ex serico B et ex Eryco (o

3^) TERENTII SCAVRI

p Ttfa 63 P.

OI}m|»o; aliUfr fiiiiii riiint liiulra, iil e arri'^ ^ Eryro^ e Olympo. si Tero iii vorahiilo i\\\iH\ Kfqiiitiir priiireps littera Tel v vH i riierit^ diias liabet ratiorie«, riam si aliqiia vocalis proxima coniuncta est in syllalia eadem, turic Kicut, cum est ftemivocalis aiit muta, observari dixi oportere, ita iu bfK debet fieri, ut est e Valicano^ e ludaea. sin vocabulum duas Tocales 5 proxima» rion babiierit coniunctas, qiiarum sit liltera princeps u aut i, profride atqiie a e o sit^ bliservandum, qiiod potius dici oportft ex Irpinis qiiaiii e IrpiniH^ ex Vmbria quam | e Vmbria. similiter in b littera obser- vari df^liet^ ut in a e o litteris^ ne dicamus e Hymetto, sed ex Hymetto. Himiliter et in ab a qiiibusdam diligentioribus levitatis causa solet demi b^ 10 ciim praepoKitiim ei^t vocabiilis aut nominibus locorum, in quibus prin- cipes Hiint lilterae semivocales aiit miitae 4^ eam repndiaiit^ ut a Baiis, a (lapua^- a fb'rtoiia. coiitra non demiliir b, ciim in vocabulis aut nominibus lororum est priiniim a e o, iit ab Aricia^ ab Elia t. sin u aut i, duplicem lialient rationem. si enim siint solae^ dicuntiir ut reliquae vocales^ ab urbe^ 15 ab lllyrico. sin proximas litteras vocales secum habent coniunctas^ proinde obHervandiim est^ ac sint seniivocales aiit miitae^ ut a Venusia^ a laniculo. Ilem ad et apiid lociim significant^ ut ^accede ad me'^ ^qui domi

e 1 fiiini| Htint o hiulca ut alia man%i add, P e Eryco <o erico B c

«rico P 2 in om. Ji, add. hPto Httera nel u uel i toP littere uel i nel u B \\ nam WilmannHuiSf unnm liP<o 4 sicut] si ut P obsemari ta obser- tuire liP 0 proximi non habuerint BP proxime non habuerit <a quarum

l^Hmeruft^ quonini BPto ii| uu to 7 potius om, <o 8 ex umbria quam e unihria Ph<o cx umhra (]uam e umhra B 9 e hymaesto (e hymaestos P) aed ox hymoeato BJ' e ued ex hymaeato <o e sed ex Hymetto J^utsdiitis 10 simi- liier ent (cHt otn. Ji, add. h) in ah quihusdam BJ^<o demi p cum propositnm iiooahuliH JiJ* donii h ])rop08itinn uocahulis <o demi h, qui cum praepositum est uorahulii l'»efier»s, dcmi b, cum propositum est uocahulis Wilmannsius U principo J* 12 re)mdiant a Haiis a Capua a Dertona <o repudiant (ah ais

ai^pua ach^riona alia manu add.) J^ rcpudiant ut ah | (ah in initio versus iterum

rit <tild. b) ais a capua a hertona Ji: rit supergcr. h, ut sit a berrittona, sed a Beryto

voluisse ridetur ivrrector. lacuna <iuam inilicavi ita fere suppleri potest, itaque in hin cani repudiant ut a Baiis 13 cum in uocahulia B cum uocalibns P

ciiiu in uocalihus <o 14 loconim ofn. BJ*<o ah ariacia corr. ab aricia B

ah aritia J' ah elia JiJ*<Oy ah £lea Wilmannsius, ah Eli ab * lacuna qua

ejemplitm o litterae excidit indicata Vsefierus, ff^tasse ab Elide ah Olympo Hiii| Mint P 15 ah urhe ah Illyrico| ah als ah illi dico B ab al sahiilli dico P ab Arahia dico <o ab iilyrico ab urbiano codejr J*arisinus infra 34, 30 ah Apso ah Ulyrico WilmannsiuSy ah Ulia ab Illyrico coniecit Usenertis 16 sin proximas

w in proximas B J* 17 ac si sint semiuocales aut mutae Vsenerus, an sint

Meiuiuocales an mut4ie i^cu an sit semiuocales an metue P ut om. B P<o IH Item et apud ^ail tultL h) locum signiticandum ut accede ad me B Ad locnm Hi^uiticandum («i^iificat <o) ut accede ad me J*<o item et apud locum significat ut laccede ad me| Wilmauhsius. ile differeHtia prtujyositionnm apud ff ad, de ^Nd suepius ifrummutici iiijrerunt, pauca hiK loco relicta sunt, quae certa con- m'turu ememlan Hequeunt dominati io

DE ORTHOGRAPHJA 31

lnati apiii] me siiiit', 'a|iiiil illiini eil'. ilc riiioque iioii niimi|iiani [i(>r|jp|'ain

LpoDtltir jirn cx \vl iion ntimi|iiani jirn »\, nt ciiin d^ jiriiviiR-ia venire i|iti£

Ldicit: nam perperam eRl, imus entm in iiroviiiciam, ul in nsvem [ul] in

|.circum; eximus ut e nave, e circo, sic e |irovincia. de prnvincia eiisti-

c.um de ea liene aut mali' praeijicamiis: de nave dirimus, cnm

llonga aii oneraria sit ro^amus, ile circo, cum FlamtniiH an maximus. item

' vitiosG Jicitur 'seiiatiim liabcrc a|iud aedem Apollims', ipiod 'in aede' dici

uporlcL et 'lic senatus seiitfittia' viliosi;; nam delwnt ilicrre ut 'v\ mea

sentcntia', 'ex tua sententia*, sic 'ex senatus senlenlia*. item erranl <\\\\

>" dicunl 'de seuatu redii' potius quam 'e- seuatu*, qiiod, eo cuni imus,

dicimus in, inde cum redimus, dicimiis ex. 'ex senatu eieclus' potiiis

quam 'de seiialu'. male imperantqui ilioiut de tahulis qiiid diccre. de

tabulis enim is dicit, qui eas laiidal aut culpat: e labulis is dic.il, qui

^Li^uod est in liis scriptnm recitat f scriptitmque pronuntiatur si ea videt.

I 1 de qao (quc add. b) DOn aumquaDi p & ponitur pro ex et aominmqii&m

pro » ot in tioc prouincia uenire qni ee dicit B de (jiiodque (qnoque a) nou'

DumqDani perpemni ponitnr pro ex et (pro ei, ex a) iioaoiitiiquani jirouiitiii

(proiiincia id) uenire qni se dicit Pa dc quotjue aoQDatuqiiam pro a pouitur ct

DOnniimquam pro ex, pro a, nt in hoc * tle prouincia ueuire qoi «e dicit laaaia.

qtta rxrmpla guaedam pr'ie}>osilionis de pro a patiUie et vcrba peccat etiain «-

cidittcrU, indicata Wilmanniiius. de quoqne noiiniiniqiiam prseponitur pro ex et

nODDumqtUUu [iro n, nt cnm de prouiiicia ueuire qnia se dicit Uttnma. et non

h nmDqnam pro u u iia quar anteeedunl ridentur repelita'egst. qaamqaam scribi

■poterof de quoquu uon uuuquam pcrpcnun ponitur , et Don numquam urraut iu

■lioc qni de provincia venire bc dicout 3 nam perpera in est B tamen pcr-

f penun rwt Ueenerva in oaoem et in circum eximne ut e DAae e circo Wil-

matuuiut t eiiniDt in nau^ (i gujierscr. b) circo 8ic e prouincia It eiimus iti iiftiietia cosice prouintiia I' eiimas e nauibus Corsica pronincia m eiitnua i- naui- biu, circa, prouiiicia l'uttcliiiu 5 bene nt male P de nane B de nan) 1'

de naui <o G an Wilmimngiut, ant BPa onoraria P rogamuaj un qua>-- rimnaf Baminiuii au maximus Pio flammininB am (corr. an) maiimii» B Ha-

mioiuH aut roaiimati Putschius 7 haberi lo apolloniB B in aede u

in aedcm BP 8 de senatu sententia B 9 ei nenatuB sententia Pba ei

ten&tu MDtfntia B itein qui dicnnt JS P item quidum dicunt ra tli redii B et Ptittckiu*, re dici P ixe dici ai e Beaatn qnod eo quo inimns dicimue inile Cttm redimns ex senatu eiecto (eiectiis ot) potius quam de aOD&tu Pa e smatii eo qiiod qno iniiune (ilcleto in) didmiie imle cum redimnn ei senatii ciRcto potius Kfqnem add. b) quam de Benatu B eo quod qno quom imua iii dicimuH, inde cuiu

■ diceodnm »: ei scnat'i uiectus potiuB quam de semitu Wilmiinnsiui

ttt de tabul) priore loco P 13 bi« {deleta h) dic qui eiue landat B biH (ia u)

dicet qni eas Inudat Pa is] bis, ned ddeta h J9 14 ecriptum recitftt e

■«CTiptaiD quae pronuntiantnr (ecriptuin reoitat, ecriptum qitiB pronuntiat Puteehiiis)

uidet potitis dici oportet Ittgi qnam dici contra eas litteraa non spectat Pio

t Puttchius. codicis B fcripturam tn textu exhibui. acriptum rectlJit Bcriptnmv

■yrouuDtiat: lii eos uidet, [lotiua dici oportet legi, contra qnam dici. eas litems

i non BpecLtt WilmanMius. corrupta. ul ridriur, perturbato oriline verbn ilii

Wfin reMifui poteranl. «oriptum recitat, et potius dici oport«t 'legit' quam 'dicit',

d n tidet quue proDUutiat: nam qni dicit cootra litteran uon ipectat

32 TERENTII SCAVRI

p. 2203. Cl P.

ct potius (lici oportet Megi' qiiain ^dici', coiUra eas litlerns non spectat. ^a capite dempta' qui vocant^ niale appoliant^ quod sunt de capite dempta, non a capite. ^ad caput additum' rectc dicitur, si est extra caput quod additur. qui transscribunt tabulas^ non describunt^ sed exscribunt: qui quales sint scribunt^ ii describunt. a sceua venit spectator^ e scena venit & qui egit; | contra spectator e theatro^ a theatro aclor. de scena loquitur qui de ea, bene an male ornata sit, loquitur. in scena pronuntiat actor: qui hoc idem subtilius vult dicere^ non in scena, sed pro scena dicit pronuntiare actorem. nam scena significat graece domus: cum e scena actor exiit^ venit in pulpitum ac vestibulum: pro scena itaque actor est i< cum eo venit; dicimus prodire^ qui domo excedit procedere^ qui ex ea quid ducit producere. pro rostris dici oportet, cum is qui contionatnr iis dicity qui aute rostra sunt: pro enim et ante idem signiQcanL in rostra ascendit, e rostris descendit^ de rostris dicit qui ea cuius modi sint dicit. in contione stat^ e contione venit, de coutione dicit. scribunt quidam is Mitterae datae e Gallia'^ item Roma^ vitiosc. nam dici oportet Mn Gallia' et ^Romae'. dantur enim in loco, afTeruntur e loco, sequitur ut dentur in Gallia et Romae.

Ex praepositio non numquam per unam litteram scribitur^ sed per dimi- nutionem^ ut ebibit pro exbibit. ab Roma venio nk€ova0^6$ est pro Roma. ^

Singularis numerus per unam i litteram scribitur, ut docilis faciliS;

21 siDgularis numeras per unain i litteram p, 19, 6

t

2 qui uocant B quae uocant Po) 3 ad capud aditum (carr, additum b) B

quod additur Phco quod aditur B 5 sint] sunt BP(o ii describunt

Futsdiius, i(V tribuunt B id est tribuunt Pto 7 qui dea B actor post pro- nuntiat om. BPcd, add. Wibnanmius 8 non in sceua a non ecena BP^

9 autorem corr. actorem B nam scena significat graece domuB Wihnannsius, in scena significare grece domus I^P in sccna significanter graece domus Usenerus cum om. BP(o 10 exiit B exit P(o pro scena Wilmannsius, scena BP ixi Bcena od actor est (o auctor ebt corr. actor est B auctorem P 11 domo

excedit (o domo eo cedit BP qui ex ea quid ducit Wilmannsius, qui eo quod ducit BP(o 12 cum is] cum his B contionatnrus dicit B contionaturus

his dicit P concionatur his dicit (o 13 proj prorsus BP pro rostris (o

idem fiignificat Usenerus, idem sunt BP(o in rostra] in rostrasi B, sed b,

posicriore loco deleta 14 ascendit] escendit P 15 inscribunt quidam literis Datae e Gallia item in Roma (o inscribunt quidam literis e: datae e Gallia, item e Koma ^Vilmannsius scribuntj inscribunt BP IG Roma] Roma P ut

videtur nam si dici P nam sic dici (o 17 Romae dantur a> Roma e dantur P Roma Ceduntur B 18 in Gallia et Roma o in gallia et Roma B in gallilea et Roma P 19 Ex om. BP(o praepositio — exbibit seclusit Wilmannsius

nonnumquam (o nnumquam sed deleta priore n B numquam P 20 pro exe- bibit B ab Roma Pbat ad Roma B nA€OnA€MOC eet P NA0ONAHMAC est B ftetanXccanog est o> 21 per unum i litteram P(o. Varronis praecepta

indicata sunt supra p. 19, 6 ut ante docilis om. B, add. P(o

DE ORTHOGRAPHIA 33

p. S264 P.

pluralis autem per e et i^ ut facileis docileiS; ut ex hoc appareat^ utrum siogularis sit appellatio an pluraiis. f aureis quas modo aetlieris scribimus quo modo audimus quibus ne minus a nobis i singularis in fraude produci potesty ut vidi scribitur. si autem cum eadem i littera^ aiiud breve, aiiud

s longum est, ut illa et pila. apices ibi poni debent^ ubi isdem litteris alia atque alia res designatur^ ut venit et venit, aret et aret^ legit et legit, ceteraque his similia. super i tamen litteram apex non ponitur: melius enim [i pila] in longum producetur. ceterae vocales, quae eodem ordine positae diversa significant, apice distinguuntur^ ne legens dubitatione impedia-

10 tur^ hoc est ne uno sono eaedem pronuntientur.

Brevitatem huius libelli^ si tibi videtur, adglutinabis ei quem de litteris Dovis habes a me acceptum, quod ipse feci, quia huius pusillitas sub ipso decentius prodire quam per se censeri poterat

[Terentius Scaurus de ordinatione partium orationis. In contextu 15 historiae vel latinitatis^ de quo nobis maxima cura est, primum indicativi

1 per e et ie .B appareat Bingcdaris item (idem B corr. item h) sit BP appareat &iDgulari8 ne sit a appareat siDgularis i sit Usenerus 2 anreis qnas modo aethereis (aetheris (o) scribimas modo qaibQs audioimas nec minus aDubis i siagalaris in fraude produci potest ut uidi scribitur Pco. codicis B scripiuram supra exhihui, aureis eodem modo quae sunt aetheris scribimns qno modo qui- bus audimus: nec minus nobis i singularis in fraudem prodnci potest, ut 'vini' quod bibitur eodem modo quo Romanum nomen Vini scribitnr coniecit Usenerus. anreis, quas modo aetheris scribimus, modo quibus audimus, nisi tamen legendum est aeris Lachmannus in Lucr. III 835. conieceram aureis aetheris eodem modo scribimns, qno modo aureis quibus audimus. nec minus a nube singularis nume- rus in firaudem produci potest, cum nnbis scribitur. cf. Vd. Long. p. 2221 4 si autem {ddetis em litteris) cum ea . . dem (duabus Jitteris post ea deletis) i littera aliud B si aut cum eadem i littera aliud Po. si antem cum eadem i littera alind brevi aliud longa * ut plla pila lacuna qua apodosis periisset indi- caia Usenerus. conieceram si autem eadem per i litteram scribuntur, aliud per breve i, aliud per longum est, nt plla et pila 5 bisdem litteris BP

6 apices in v. venit et aret et legit om. BPm 7 apex non ponitur m apex

imponitar P apex inponitur B melius enim i pila in longnm BPa melins

enim i in plla in longum Usenerus 8 quae] quia BPa qnom Usenerus

9 distingantor B ne legens] neglegens P 10 hoc est ne in hoa {deJeta h httera) hos aedes pronnntietur B- hoc est nemo hos aedes pronuntietur P hoo est nemo hoc aedes pronuntiet o hoc est ne o in os 68 aeqne pronnntietur Usenems 11 si tibi nidetur &o) si ti uidetur B scribi uidetur P adgluti-

nabiB ei quem co adglutinabis et quem P adglutinabis qnem B 13 per se

censeri Usenerus, percenseri B percensiri Pw poterat. finit Quinti Terrentii

Scanri de orthograuia | Terrentins scanrus de ovdinatione partium orationis | In ooDtexta — examinabit P poterat B poterat FINIS ca. Ea quae Terentii Scauri nomine praeposito in P addita sunt Jeguntur etiam in codice VaJentiano M 7. 3 mno vd decimo saeculo scripto, Terrentiua ait In contextu historiae nel latinitatis primam nerbam indicatiai modi. Deinde dicimus aduerbium — partes orationia eximabit

OSAMXATTCI LATIXX TII.

34 FRAGMBNTVM PARISINVM

modi Terbum ponimus, deinde adverbium, postea intinitivum, deinde rectum casum^ id est nominativum^ deinde pronomen, postea participium et postea obliquos casus. siquis recle historiam legat^ secundum hunc ordinem omnes partes orationis examinabil].

Praepositiones locorum quattuor vulgo servantur^ ex in ad ab. duae & primae quo itur et unde exitur signiflcant, ut in arcem et ex arce, duae sequentes quo aditur et unde abitur, ut ad simulacrum et ab simuiacro. antiqui in duabus praepositionibus ex et ab sequentes demebant litteras, si proximum verbum semivocalem primam aut mutam habiturum erat, ut e Gailia, e locis, quoniam ex minus levem conpositionem facit. hoc consue- lo tudo non servat: dicit enim ex Gallia. ilhid servamus, si vocales sequun- tur^ ut praeponamus ex, ex Eryco, ex Olympo. si sequitur i aut u^ habe- tur ratio duplex antiquorum. nam si vocalis aliqua iungerelur, demebant X, e Vaticano, e ludaea: hoc consuetudo iion servat. si per se essent sine aliqua vocali, x adiciebant, ul ex llHrico, ex Vmbria: item si h prae* i^ poneretur^ ex Himetto. hoc servamus f et qnid infra est. in quibiis con- sonantes primae sunt^ detrahimus b, ut a Capiia^ a Dertona. in quibus vocales sequuntur, ab praeponimus, ut ab Ericinis, ab Atheniensibus. si i aut u sequuntur, item ut .fupra^ duo servantur modi. si per se sunt * ut ab lUirico, ab Vrbiano; si secum alteram vocalem habent, b amittunt^ 20 ut a Venusia, a ianitore.

5 praepositiones locorain p. 29, S

Stibieci fragnientum ex codice Parisino 7520 saeculo undeciino scripto editum in analectis grammaticis Vindobofiensibus p. 452 C codex Parisinus V editio Vindobonensis

6 INCIP. ARS PROBI DE ULTIMIS SYLLABIS CDIUS SINT DECLINA- TIONIS UEL UBI termiDeDt geQitiuum. Praepositiones locorum C 6 et ante ex arce om. C, add. v 9 mutam v mutum C ut egalliae locis C ut e Gallia et e Tuscis Scaurus 10 coDsuetudo dod conservat, dicitur enim v 12 ut pponamus exeuryco exolimpo C ut praeponamus x ex Eryco ex Oljmpo r

13 nam si v N ei cum lineola in media parte litterae N C 16 e Vaticano

Scaurus, euaticiano C 15 item si h praeponeretur ex Hymetto v coll. Scaur, p. 30y 9, item si .y. pponeretur .%. h'inea .0. C . y dtfemii poterat ita, item si y sequeretur, praeponebant ex, ut ex ymetto 16 hoc servamus, et quidem si

sequuntur voces, iu quibus r. fortasse hoc servamus etiam in praepositione ab: in quibus sqq. vel hoc servamus. et in ab eadem ratio est: in quibus sqq. cf. Scaur. p. 30y 10 17 primae] an proximae? 18 ab praeponimus] b pponimus C si i aut u sequatur r 19 si enim sunt solae, dicuntur ut reliquae vocales, ab urbe ab Illyrico scripsi apud Scaurum 20 ab urbiano Sicfi alteram uoca- lem amittunt C ab Urbino, si cum altera vocaii, amittunt b r 21 ut a uenasia a ianitore C

FBAGMENTVM PARISINVM 35

Est enim uunc genus dilatandi verba, quae io litteris flniuntur^ de quo et Aufusti grammalici liber est ad Asinium Pollionem, rectius dici Teniebam audiebam sailiebam leniebam molliebam, quam venibam audibam sallibam lenibam mollibam^ tamquam venio prima correpta veniebam^ rur- 5 sus veneo prima producta venibam, non veniebam, audio audiebam, audeo audebam.

1 Est -H N genns C, est et in UBa gennB Usenerus mus. Rhen. v. XXIV a. 1669 p. 101. maJim est novnm 'genns deqno 1 abnesti. fusti gramatici

liber r>w ad asfinum pollionnm C de quo abnesti fusti grammatic liber ad Asininm PollioDem v, de qno est Aufusti grammatici liber ad Asinium Pollionem Usenerus. Aufusti mentionem fecerunt Priscian. l. VIII p. 383, 9 exc. Fest. p. 94. de quo Aristi Fusci grammatici eat liber ad Asinium Polionem coniecerat Hauptius post Gratii cyneg.p. 40 et ifui. lect. Berol. aestio. a. 1855 p.4, opusc. v. II p. 69 coll. schol. in Hor. sat. I 9, 61 3 qnam venibam v q> nenibam C 4 tamq» uenio C namque venio v. fortasse nam venio prima correpta facit veniebam 5 veneo

o

om. v producta] correpta v venibam] nenebam C 6 audebam N de catholi- cia nominnm C

3*

VELII LONGI

LIBER

DE ORTHOGRAPHIA

Velii Longi liber de orthographia una cum atiis latinorum gramma- ticorum libris a. 1493 Bobii inventus est, sicut dixi gramm. lat. v. I p. Vin et V. VI p. 245. ex Bobiensi autem codice vel ex apographo eius paucis annis post inventuni librum descriplus est codex qui olim lani Parrhasii fuit^ nunc Neapolitanus est bibliothecae regiae IV A 11, in quo cum aliis grammaticis Bobii inventis Longi liber scriptus est f. 1 — 13, Veiii Longi de orthographia Necessarium — foedi. Veli Longi de ortho- graphia Liber expl. foeiicifer. Parrhasii olim fuisse codicem testatur sub- scriptio in fine codicis posita, ^Antonii Seripandi ex lani Parrhasii munere\ Longi librum in meum usum cum Putschii editione contulit Stenderus. in hoc multa quae a librario non recte scripta vel omissa erant postea alia manu adhibito archetypo correcta sunt. praeterea in prima pagina quaedam in margine adscripta, pauca etiani in ipsis verbis grammatici correcta sunt^ quae diversa ab iilo correctore manu scripta esse Sten- derus mihi indicavit. ex hoc codice, postquam a correctore emendatus crat, tum cum ea quae postea in prima pagina correcta esse dixi adscripta nondum erant, Vaticanus 3402, qui olim Fulvii Vrsini fuit, descriptus esl, f. 1 sqq. Veiii Longi de Orthographia Necessarium — foedi. sed in hoc saepe Parrhasiani codicis scriptura corrupta est, non nulla etiam negle- gentia scribendi omissa sunt. meliorem lectionem vix uno vel altero loco, ubi manifestus error inter scribendum facile corrigi poterat, praebel. in marginibns alia manu non nullae emendationes adscriptae sunt. sed in his quoque nihil ex meliore codice petitum est, sed coniectura omnia inventa sunt. ex Vrsini codice descriptus est alius Vaticanus 5216, in quo ipso quoque multa per totum librum alia manu correcta sunt. Neapoli- tanum codicem descripsit lannellius catalog. biblioth. lat. in reg. Neap. mus. Borbon. p. 10; duorum Vaticanorum indicem exhibui gramm. lat. V. VI p. 247.

Haec quae de tribus codicibus dixi, ex Parrhasiano desrriptum esse Vrsinianum^ ex hoc alterum Vaticanum, tum cum primum certa et per-

40 VELII LONGI

fecta eorum librorum notitia ad me pervenit^ tam manifesto apparnerunt, ut nuilus dubitationi locus rclictus esset. uam olim praeter Parrhasii librum Vrsiniauo quoquc aliquam auctoritatem tribueram, quam nullam esse apparet^ postquam eum ex illo descriptum esse intellectum est. neque maiorem fidem habere puto tres codices, quos praeter illos de quibus dixi superesse novi^ Neapolitanum alterum bibl. reg. IV A 12^ Ambrosia- num D 498 inf., Bruxellensem, quamquam ex his unum Neapolilanum, quem lannellius I. c. descripsit, paulo accuratius cognovi. eius enim ali- quam partem cum Putschii eilitione Stenderus contulerat. in hac igitur parte librum cum altero illo ita consentientem inveni^ ut non dubitem quin ex hoc descriptus sit. ceterum neglegenter scriptus et plurimis locis postea correctus esse dicitur. fuit autem ipse quoque^ sicut is quem supra dixi, Parrhasii, quod indicat similis subscriptio in fine codicis^ ^•Antonil Seripandi ex lani Parrhasii testamento'. Ambrosiani codicis indicem dedi gramm. lat. v. VI p. 248. Bruxellensem iu catalogo bibliothecae Bruxel- lensis (Catalogue des manuscrits de la biblioth^que de Bourgogne) t. I p. 168 indicatum inveni ita^ ^n. 8366 Velius Longus de orthographia Necessarium arbitror etc. saec. 17'.

Eodem genere codicum usi sunt viri docti^ qui Longi librum^ ante- quam typis expressus erat^ in quacstionibus grammaticis adhibuerunt. e quibus primo loco uominandus est loannes Pierius Valerianus, qui in castigationibus in Virgilium Romae a. 1521 primum editis saepissime huius grammatici mentionem fecit^ codice^ ut videtur^ usus Parrhasii. ab hoc enlm aliorum grammaticorum libros eum accepisse scimus. deinde loannes Baptista Pius Bononiensis in annotationum posteriorum capite IV (Gruter lamp. V. I p. 396) de versu Terentii Phorm. V 1, 15 disputans verba Vcrrii Longi (nam ita dicit) p. 2213 invenli stint tamen sqq.^ sed additis in fine duobus versibus Plauti interpolala^ citavit. . de codice autem quo usus est scribit haec, ^Verrium hunc exactissimum Grammaticum ignotum scio, nec manibus profanorum teri. In lucem e pulvereo latibulo extractus pridem a viro literatissimo Georgio Merula^ qui Mcdiolani docuit. Copia Verrii huius Merulae contigit ex libraria Bobiensi characteribus Longobardis ferme exolescentibus in scripturam Uomanam reformatis. Ad me vcnit id opusculum munere Alex. Gabuardi Parmensis auditoris mei^ cum publlce Mantuae docerem, iuuenis antiquitatis studiosissimi\ denique Marcus Ver- tranius Maurus in notis in Tac. ann. XI 14 (Lugduni a. 1569) de litteris a Claudio inventis Longi testimonio p. 2235 usus est^ ^De tertia Velius Longus hoc habet in lib. de Orthographia, (|uem manuscriptum apud Strossium egomet Romae legf: Claudius princeps, inquit^ novam — scribere*,

Primam autem huius libri editionem paravit Fulvius Vrsinus^ qui post notas ad Catonem Varronem Columellam de re rustica et lunii Phi-

DE ORTHOGRAPHIA 41

largyrii commentarium in Vergilii bucolica et georgica eum ex suo codice^ qui nunc est Vaticanus 3402^ Romae a. 1587 edidit.*) de opera in Velio Longo collocata haec scribit, primum in epistula ad Cardinalem Carraflam^ ^£t cum omnis locus edeudis iis^ quae sludiosis prodesse possunt, oppor- tunus habeatur, inserendum etiam duxi fragmentum quoddam Veiii Longi de Orthographia, mendis a me quam plurimis expurgatum: habet enim is liber multos^ et quidem erudite scriptos locos^ qui non parum ad veterum scriptorum, et totius Romanae antiquitatis intelligentiam conferre possint'; deinde in praefatione ad lectorem^ ^Quae vero habentur in fragmenlo Veiii Longi de orthographia, eas^ quia ita sunt a nobis repraesentatae^ quomodo in archetypis excmplaribus reperiunlur^ unicuique arbitratu suo interpretandas relinquimus. Sunt autem nonnullae ex iis mendosae. nec enim fieri potuit, quin ex infinitis prope mendis per nos in eo fragmento sublatiSy aliqua remanserint^ expurganda ab aliis^ qui aut meliores codices nacti, aut acutiore ingenio praediti erunt'. sed quamvis Vrsinus mendis quam plurimis a se expurgatum esse librum praedicet^ tamen ad emen- dationem non ita multum contulit et ne codicem quidem manu scriptum satis accurate expressit. nam saepe corruptam illius lectionem verbis omissis vel neglegentius exscriptis etiam magis corrupit vel temere mutavit. emendationes tamen quas in marginibus codicis adscriptas invenit, nisi potins ipse adscripserat, fere omnes in textum recepit et novas quasdam addidit. praeterea in erratis^ quae in fine libri notata sunt, non solum non nulios typographorum errores correxit; sed etiam paucas coniecturas exhibuiL Vrsini editionem duobus annis post Hieronymus Commelinus repetivit in appendice editionis Vergilii Heidelbergae a. 1589 factae. quae appendix deinde etiam cum nova editione Vergilii Heidelbergensi a. 1599^ non mutato tamen anno editionis^ denuo coniuncta est. nam quoniam una cum Philargyrii commentario Longi liber primum editus erat^ haec videtur cansa fuisse, cur postea cum hoc repeteretur. in Heidelbergensi igitur exemplo lectio principis editionis ita expressa est, ut praeter pauca et manifesta vitia^ quorum paFs ab ipso Vrsino in corrigendis notata erat^ nihil omnino mutaretur. sed additis in fine castigationibus non nullae emendationes et ipsius editoris et Francisci lunii propositae sunt. hanc editionem deinde Putschius expressiL quo factum est ut apud eum eodem fere modo verba grammatici legantur^ quo primum ab Vrsino edita

*) Bomanae editionis titcdus hic est: Notae ad M. Catonem M. Varronem L. Colnmellam de re rnstica. Ad Ealend. Rnsticnm Famesiannm et veteres inBcriptiones Fratram Arnalinm. Innius Philargyrius in Bncolica et G^orgica Virgilii. Notae ad Seruium in Bucol. Georg. et Aeneid. Virg. Velins Longns de orthographia. Ex Bibliotbeca Fnluii Ursini Romae in aedib. S. P. Q. R. MDLXXXVU. Apud Georginm Ferrarinm.

42 VELII LONGI

erant Romanae et Heidelbergensis editionis copiam mihi fecit bibliotheca Gottingensis.

Postea loannes Salomo Semlerus in corrupta editorum exemplarium lectione emendanda multam operam consumpsit et plurimas adnotatione^y quas admodum adulescens conscripserat^ ad Petrum Bondamum misit^ qui earum emendationum mentionem fecit var. lect. p. 118. ipsae autem Semleri adnotationes una cum epistula ad Bondamum, ut videtur, data nunc in Leidensi bibliotlieca in codice Perizoniano Q 92 servantur. ex quo codice epistulam Semleri cum non nullis eius coniecturis edidi ind. lect. Halens. aestiv. a. 1877. quamquam autem Semlerus complura quae cdrrupta in editis exemplaribus leguntur primus correxit^ tamen ex magno numero conieclurarum paucas inveni quae dignae esse memoria videren- tur. optime vero omnium de emendatione libri meruit C. L. Schneiderus, qui in grammatica linguae latinae multos huius grammatici locos a se emendatos exhibuit.

Mihi in nova editione ad restituendam scripturam codicis Bobiensis^ quo omnis huius libri memoria continetur^ codex Parrhasii^ qui nunc Nea- politanus IV A 11 est^ paratus erat. quo adhibito multa^ quae inde a prin- cipe editione corrupta ferebantur^ correxi. restabat tamen magna pars vitiorum^ quae^ quoniam ex Bobiensi codir^ ad apographum Parrhasii pro- pagata sunt^ coniectura toUenda erant. in quo cum veri inventio saepe valde impedita esset, fieri non potuit quin multa etiam quae quamvis incerta coniectura vel a roe vel ab aliis inventa erant reciperentur; ut apta ver- borum sententia efticeretur. itaque ut appareret^ quae esset receptae lectionis auctoritas vel a quo fundamento reliqua libri emendatio ducenda esset^ aptum esse visum est scripturam Parrhasiani codicis separatam a reliqua adnotatione ponere. siquid in prima codicis scriptura a correctore mutatum vel additum erat, lectioni codicis maiorem litteram C apposui; ea quae correctori debentur minore littera c adscripta indicavL in paucis quae tertia roanu in initio codicis correcta esse dicuntur astenscum apposui, c*. in altera adnotationis parte lectionem principis editionis posui, ut et quid Vrsino in emendatione verborum tribuendum esset appareret, et qua lectione ii qui postea vel verba grammatici citaverunt vel in emen- danda lectione operam collocaverunt usi essent perspiceretur. quare prin- cipis quoque editionis discrepantiam exceptis quidem levissimis quibns- dam rebus, in quibus lectionem manu scripti libri revocasse sufficiebat^ velut iis quae interdum in collocatione verborum mutata erant^ integram indicavi. paucis lociSy in quibus non inutile esse videbatur scire quid Vrsinus in codice scriptum invenisset, huius quoque scripturam addidi. saepius ex altero Vaticano codice emendationes correctoris adscripsL qiiam- quam ex his quoque multae cum principe editione consentiunt, neque opus

DE ORTHOGRAPmA 43

erat adnotare eadem quae Vrsinus edidit ante eum inventa in manu scripto libro legi. praeterea curaTi ut quid a grammatico de iisdem rebus diversis locis disputatum esset^ id quod saepe factum est^ significaretur. ex aliorum autem grammaticorum locis eos qui ad Longi praecepta intellegenda vei ad verba emendanda maxime pertinebant indicavi. ceterum quod ab hac adnotatione discrepantiam Parrhasiani codicis separavi, illud sane incom- modum habuit^ qiiod non solum multa quae pariter cornipta et in codice et in principe editione leguntur bis ponenda erant^ sed etiam quid ipse emendaverimy quid ab aliis receperim minus facile perspicitur. verum tamen in tam corrupta libri scriptura^ cuius omnis auctoritas uno codice contineretur, utile esse iudicavi veram atque integram lectionis memoriam per se positam legentibus repraesentare.

De ipso libro panca dicam. Velium Longum igitur Gellius tam quam suae aetatis grammaticum vel non multo superiorem, ut videtur^ comme- moravit noct. att. XVIII 9, 4, alter autem ille eruditior nihil mendum, sed recte atque integre scriptum esse perseverabat et Velio Longo, non homini indocto, fidem esse habendam, qui in commentario, quod fecisset de usu antiquae lectionis, scripserit non ^inseque* apud Ennium legendum, sed ^insece*, deinde apud Charisium saepius eius mentio facta est: nam et de inaequalitate derivationis libellus citatur p. 93^ 31 item cum sinf Titus et lupus similia, thermas Titinas ut pelles lupinas non dicimus, sed Titianas. de qua quaestione a Velio Longo libellus scriptus est, el commentarius in Vergilii Aeneidem p. 113, 29. 175, 14. 210, 7, quae omnia lulio Romano auctore a Charisio relata esse puto. excerptae ex eodem commentario adnotationes leguntur in scholiis Veronensibus et apud Senrium in Verg. Aen. X 245 et Macrobium saturn. III 6, 6: cf. Ribbeck proL in Vergil. p. 169.*) libro de orthographia usus est Papirianus in excerptis Cassiodorii, qui nomen grammatici appellavit p. 2292. eiusdem libri excerpta Cassiodorius post excerpta Cornuti posuit.

In orthographia autem tractanda Longus simile consiHum secutus atque Scaurus a potestate litterarum initium disputandi fecit. in qua disputatione praecipue de iis Htteris, in quibus maxime quaestiones ortho- graphorum versantur, de i et u, de litteris duplicibus x et z, de h, de c et k et q litterls copiosius disseruit. hinc ad ^quaestiones quae incidunt

*) Ad commentaiiam in Vergilii Aeneidem ea qaoqne referenda surit qnae in scholiis ad Stat. Achill. II 41 p. 441 ed. Lindenbr. corrupto auctoris nomine de Pholo centauro scripta feruntur, si modo verum in his est Velii Longi nomen, aliqui dicunt quod eum Hercules occidit susceptus ab eo hospitio. Velius [AsperJ Longus Pholum tradit adversus centauros ab Hercule adiutum, cum Herculem recepisset; Asper tradit, dum sagittas Herculis stupet, qui tot Centauros occiderat, unam ex illis in pedem cecidisse; cuius vulnere sanari non potuit. nam eam fabu- lam interpretes VergiHi rettnlerunt in Aen. VIII 294.

44 VELII LONGI

in rationem scribeudi' trausiens p. 2219 primum de iis vocabulis, in quibus diversa ab enuulialioue erat scriptio vel in quibus diversitatem signiQcatiouis scribeudo exprimere non nulli volueruut, disputat. nam his quaestionibus ea omnia quae hoc loco tractata suut coutinentur. deinde de praeposilionibus in compositione mutatis, de quibus pauca apud Scau- rum legunlur, dicit p. 2224 — 2228. dehiceps post brevem adnotationem dc eo quod interesl iuter OQ^oyQatpLav et OQ^otTCaiav subiectae sunt quaestiones, quae ipsae quoque a diversitate enuntiationis et scriptionis proQciscuutur^ de scriptura per i vel u, de adspiratioue^ de vocabulis per d vel t et per c vel q scriptis. sequuutur quaestiones in quibus oQ^oinBia et OQ^oygafpia coufusa est p. 2232 , itcm paucae quaestiones consuetu- dinis veteris et novae p. 2233 et quaestiones diversarum signiOcationum p. 2234. postremo p. 2235 sq(|. varium genus quaestionum, in quibus de sono enuntiationis quaeritur subiectum cst. per omnes autem partes libri quam multa cum Scauri disputationibus cousentiant facile apparet. ncque potest dubitari quin maxima eius consensus pars ab autiquioribus auctoribus qui de iisdem rebus scripserant repetenda sit^ praesertim cum et ante ulrumque grammaticum Annaeus Cornutus et postea Marius Victo- rinus quaedam cx his quae illis commuuia sunt simihter tractaverint. de quo post Wilmanusium de Varr.. libr. gramm. p. 86 sq. dixit Guilelmus Schady de Mari Victoriui libri I capite IV (Bonnae a. 1869) p. 22 sq., qui Verrii Flacci libros de orthographia primarium eorum omnium fontem fuisse dcmonstrare studuit. quaedam tamen ita comparata sunt, ut ipse Scauri libcr Longo ante oculos fuisse videatur. qua in re non multum tribuo iis locis, in quibus eaedem res a duobus grammaticis traditae sunt vel ubi similium rerum quaestiones eodem ordine uterque coniunxity ut ea quae de li littera scripta sunt p. 2258 et p. 2217 et de geminatione vocaUum ab Accio inventa uua cum praeceptis Lucilii p. 2255 et p. 2220. nam haec ab antiquiore auctorc recepta esse certum est. sed ea quae de V. artibus per i non per u scribendo Scaurus praecepit^ p. 2260, ergo vox scribenda, quo modo et sonat; nemo aufem umquam lam insulse per u artubus dixerit, respexisse videlur Longus de eodem vocabulo disputaus p. 2229, ita tamen existimo enuntiandum, ut nec nimis i litiera exilis sit, nec u litteram si scripseris, enuntiationis sono nimis plena, eodemque pertinent quae generaUter adnotavit p. 2219, ingredienii mihi rationem scribendi occurrit statim ita quosdam censuisse esse scribendum, ut loquimur et audi?nus. siniiUa sunt haec de v. paulum, quod cum geminata I Uttera scribi vohiisset Scaurus p. 2256, verum sine dubio peccant qui paulum et paululum per unum i scribunt, cum alioqui prima positio eius duplici hac littera enuntietur, ut pullum et pusillum, eam rationem reiecit Longus p. 2238, rursus quia pullum per duo l scribimus,

DE ORTHOGRAPHIA 45

ohservaverunt qnidam ut pautlum repedto eodem elemento scriberent, quod mihi non videtur, quoniam enuntiari nullo modo^potest, et jion est necesse id scrihere, qvod in rerbo nop sonet. ilem reprensus el vemens sine adspiratione scribenda esse docuerat Scaiirus p. 2256, similiter pec- cant — item qui reprehensus cum adspiratione scribunt, cum eam prima positio non habeat, et similiter vehemens, cum a vi mentis dicatur. quo spectare possunt haec apud Longum p. 2229, et de h littera quaeritur, quae se aut inseruit vocalibus aut praeposuit: inseruit, ut in his, vehe- mens reprehendit, cum elegantiores et vementem dicant et reprendit secun^ dumprimam positionem; prendo enim dicimus, non prehendo. minus certa sunt qUae de sono graecae litterae ¥ apud Latinos per ps vel bs efTcrendo leguntur apud Scaurum p. 2261, quoniam per p ct s ea scribuntur, quae apud Graecos in ¥ desinunt — sed nobis utrumque per ps videtur scri- , bendum, quoniam ex his V littera constet, et apud Longum p. 2224, quo- niam ea quae apud nos V litteram sonant putant plerique per p et s scribenda, quoniam et Graeci pronuntiavemnt ¥ litteram constare ix. tav nZ ocal tf, et p. 2233 quoniam quaecumque apud Graecos per ¥ scribuntur apud nos per p et s scribenda sint.

Nomina auctorum, qiiorum praecepta grammaticus ad artem scriben- dam adhibuit, appellata sunt haec. Accius de geminatione vocalium nomi- natus est p. 2220. Lucilii de orthographia praecepta ex nono saturarum libro adscripta sunt p. 2220. 2225. 2227. ex Ciceronis Oratore petita sunt praecepta de praepositione ab p. 2224 et de v. posmeridianus p. 2237, ex libris de oratore, ut videtur, iudicium de rusticano sermonis sono p. 2216. eiusdem testimonium de gemina i consonantis loco posita unde petitum sit, non constat. Varronis doctrinam adscripto nomine ter comme- moravit, de v. harena p. 2230, de v. delirus p. 2233, de v. Mercurius p. 2236, quae omuia libris de sermone latino tribuit Wilmannsius de Varr. lib. gramm. p. 92 sq. Verrii Flacci sententiae de litleris item ter relatae sunt p. 2215. 2216. 2238. has 0. MueUerus praef. Fest. p. XIV ad libros de orthographia, quos Verrium scripsisse Suetonius de illustr. gramm. c. 19 aoctor est, revocavit. Verrii Flacci aetate non multo inferiores fuisse videntur Antonius Rufus et Nisus. e quibus Antonius Rufus semel nomi- natus est p. 2237 de q littera; praelerea apud unum Qumtilianum I 5, 43 eius mentio extat. Nisi nomen sub fmem libri appellatum est quinquics p. 2235. 2236. 2237. denique suum ipsius nomen in exemplo posuit grammaticus p. 2224, Jion dicebant a Longo, sed af Longo.

VELII LONGI DE OBTHOGRAPHIA

p. ms P.

Necessarium arbitror de orthographia sermonem iostitueoti a litteranim potestate initium facere. primum igitur definitio litterae varia fuit apud plerosque. alii enim sic definierunt^ Mittera est initium vocis explanatae': alii sic, Mittera est initium vocis significantis': alii Mittera est minima pars orationis' [et verbum est et coniunctio et praepositio]. hoc impro- ^ bantes alii dixerunt Mittera est initium scriptilis vocis'. excluserunt autem omnes illam definitionem, quam quidam dixerunt^ litteram esse initium vocis significantis, ideo quoniam quaedam voces scribi possunt, quamvis nihil significent, sicuti cum dicimus tittir: nam hoc scribi potest, nihil vero significat. verius est illud^ initium scriptilis vocis aut initium vocis ^^ explanatae. quidam vero omnes litteras vocales esse dixerunt arbitrantes nullam magis minusve neces^riam esse, et quia omnes Dtterae voces explanant. alii dixerunt omnes esse consonantes, quoniam in Catone scri- bendo non minus sonet a Uttera cum c, quam c littera cum a. scimus tamen subtiliorem factam esse divisionem, ut vocales illae quidem diceren- ^^ tur, sine quibus syllaba fieri non possit, ceterae consonantes, quae cum his sonent: nam nihil mutatur ex syllaba. inventi sunt tamen qui et sine vocali putent posse syllabam fieri. nam animadvertimus apud comicos s et t pariter scriptas litteras, ut apud Terentium in Phormione

f non is obsecro est, 20

quem te semper dicunt. St quid has mjtues fores:

i

Codex Parrhasii 1 iDstituendi C: t superscr. c* 2 finitio 7 finitio- nem 9 dicimus om. C, in marg. add. c 11 vocales om. C, in marg. add, c 12 litterae] litteras 14 non minus sonet a quam c littera cum a

JR editio prificeps Bomae a. 1587

VELIVS LONGVS DE ORTHOGRAPHIA E 6 ut uerbum codex 1 mmci- nu8 in marg. et verbum est et coniunctio et praepositio, quae seclusi, ex adnota- tione de partibus orationis in margifie adscripta illata esse videntur 7 quam]

qua codex Vrsinianus in marg. 12 fortasse nullam magis minnsve necessariam esse quam aliam 13 explanent Putschius. an explanarent? 14 non minus Bonet a quam c littera cum & B 16 fortasse fieri non posset — sonarent 17 mutatur in sjllaba P 19 in Phormione] V 1 , 16 20 non is obsecro es. quem seniper te esse dictitasti? Ch. St So. Quid has metuis fores? R ex TerentiQ

VELII LONGI DE ORTHOGRAPHIA 47

p. 2213. li P.

hoc s et t pariter renuntiat siientium. sed si hoc sectentur, | possint etiam plerasque consonantes et omnes semivocales pro syllabis ponere. nam apud Lucilium in nono^ in quo de litteris disputat, omnes vicem syllabanim impienty cum dicit

5 f a re non multum abest hoc cacosyntheton atque canina

si lingua dico nihil ad me nomeu hoc iili est, item

t s nostrum et semi graece quod dicimus sigma nil errroris hahet.

10 apparet ergo haec nihil aliud quam locum syllabae tenere nec tamen syllabas esse. non ergo accedendum est iis qui putant sine vocali syliabam fieri posse, ut etiam significationem vocis terminet, quoniam st silentium denun- tiet. et errant: nam et x significat aliquid (sic enim Utteram vocamus), neque tamen ideo syllaba aut lexis est. et haec ipsa constat ex c et s,

i& nec ideo et illam quisquam syllabam dixit, sed duplicem litteram. deinde

quid quod et voces non scriptiles habent tamen significationem, quamvis

scribi non possint? nam et digitorum sono pueros ad respondendum ciemus.

fncipiamus nunc de litterarum potestate disserere. ac primum eadem

est nostrarum potestas vocalium, quae fuit Graecorum apud antiquos circa

^ correptionem productionemque, siquidem apud illos quinque tantum fuere vocales, a t i o v^ atque hae similiter producebantur corripiebanturque, sicut hodieque a t v, quae appellantur apud illos xolvai. postea, ut

Codex Parrhasii 1 posseDt 9 nil] nihil 10 ajllaba s esse 11 fieri

e

poftse om, 12 terminent qaoniam dileutium denuntiant: littera e prima manu

ipa» c

superscripta 13 litteram om. 14 et haec etiam constat ex o et s C: ipsa

• • • ■ • ■

superscr. c, litteram c superscr. c* 16 scriptilesj simplices 18 ac prima 21 haec siiQiliter

1 sed scilicet si hoc sectentur, possent R 5 in Lucilii rersibus retinui

corruptam codicis scripturam, cuius certa emendatio inventa non est. a r pro a re coniecit F. lunius. At non multum abit hoc cacosyntheton , atque canina Si lingoa dico, nihil ar me; nomen hoc illi est /. Dousa Lucil. sat. rel. p. 44, a re non multum abest r; Hoc cacosyntheton, atque canina si tibi lingua R dico, nihil adtinet ad me, nomen hoc illi est Corssenus Philol, v. XVIII p. 726, R nonnullum habet hoc cacosyntheton; utque canina Sic lingua dico 'nihil ar me': nomen ab hoc est llli L. Muellerus de re tnetr. poet. lat. p. LW et Lucil. sat. rel.

ri

p. 48 6 si tibi lingua R, si lingua codex Vrsini 8 s nostrum atque semi- graece F. Dousa LuciJ. sat. rel. p. 123, s nostrorum etiam graece Muellerus 9 nihil erroris R^ nil erroris Dousa 11 syllabam scilicet esse R sine vocali syllabam ut etiam aignificationem vocis terminent, quoniam silentium denontient R 13 sic enim vocamus R 15 fortasse sed duplicem litteram dicimus. quid

qnod etc. 16 voces non simplices habent R 18 ac primo R 19 quae soDt Graecorum R

48 VELIl LONGI

p. 2214. 15 P.

quidam putant, Simonides iuyenil duas vocales, quas dixit ffvOsi (icocQdg^ fj et o, ut esscnt avxC6roi%oL rcS a xal tp o, nt quo modo hae litterae longae dicerentur, 17 et 0, ita et illae natura breves. quin etiam secuudum naturam magis apud nos has quinque litteras efTerri quam apud Graecos non est dubium iis qui aures habent. | vocales enim eaedem sunt ct litterae et 5 syUabae, non sicuti ceterae. cum enim dicimus al(pa a, in priore litt«ramy in sequente syllabam dicimus.

Ex his Tocalibus quae apud nos sunt duae litterae et voc^Iium vim et consonantium obtinent^ u et i. quo modo autem discerni possint in hac duplici potestate, breviter explicabimus. f constant omnes syllabae 10 spiritu consonantis item acccssioliis loco esse, ut immutatis illis nihil e natura syllabae mutetur. sicut nihil interest utrum a dicamus an ba, sic niliil interest an et ia dicamus et va: cum duae vocales scilicet iunctae utique longam syllabam faciant, decebat et hac littera adiecta fieri longam syllabam. atque adeo consonans est, ut in metro idem praestet. cum i5 enim lego

et iacit; arrectae mentes stupefactaque corda, fit primus pes dactylus, ^et iacit', proinde ac si immutata hac ipsa i positaque pro ea alia consonante dicerem ^et facit'. illud sane animad- vertendum, hanc eandem litteram non nuraquam pro duabus consonantibus so sonare, si modo sequente vocali interiecta sit. itaque nemo dubitabit quin et hic versus bonus sit^

iam vitulos hortare viamque insiste domandi. nam ^iam vitu' dactylus est, quoniam prima syllaba longa est positione. consonante enim terminata m excipitur v littera^ quae pro consonante 35

i Codex Parrhasii 1 Bomonides C: i superscr. c 2 dvtlazoixa 4 has

om. efferri qui apud graecos N Don est dubium sis qui aures hal^nt C: N Zitte- ram expunxit c 5 eadem 9 optinent quo modoj quando 12 utmm sa dicam Ga an ba ^ 13 an etiam dicsLm et ua scilicetj sint 17 arrecta mentis %U videtur C, corr. arrecta mente c 18 bac ipsa impositaque 21 seqnenti

nocali dubitauit 2-Jt nituj uitnl 25 consonanti enim pro coDsonanti

2 dvziaToixci ^ 4 apud nos qninque litteras H non est dubium, si quis anres habet B 6 ceteraej graecae kSemlerus 7 fortasse iu seqnente et syllabam dicimus.- mun latinis rocalium nominibus non solum ipsam litteram, sictU apud Graecos, sed etinm syllabam ea littcra factam indicari dicit gramma- tictis 9 u et ij p. 2220. 222S 10 fortasse constat omni syllabae opns esse vocali, consonantes item accessionis loco csse 12 utrum sa dicam sa, an ba, sic nihil interest an etiam dicam et va. cum duae uocales sint iunctae, utiqne longa syllaba atiiue adco consonans est M 17 et iacitj Verg. Aen. V (!43 arrecta mentem R 18 hac ipsa impositaque JR 21 sequente vocali inter-

iectaj p. 2220 sed quotiens, ut supra diximus, duabus vocalibus interiecta haec littera est, duarum consonantium obtinet vicem itaque — bonus sit om. B iam] Verg, georg. III 164

DE ORTHOGRAPHIA 49

p. 2215. 16 P.

posita est. ihi quoquc, ubi cum litlera q confusa cst u, vicem consonantis

* hal)et, cum dico ^arroa virumque cano' et ^quisquis es armatus% ideo quoniam et ante diximu^ numquam duas vocales coire^ ut non longam syliabam faciant. at in eo quod est que manifesta brevitas est, ideoque

5 in hoc pede, ^quisquis es', nemo dubitabit quin dactylus sit, cuius prima synaba longa est. Verrio Flacco videtur eandem esse apud nos u litteram quae apud Graecos es( Y. namque his exemplis argumentatur: quod illi dicunt xviiLVOv nos cuminum, quam illi ximdQL66ov nos cupressum, quem illi xvPsQvi^triv nos gubernatorem; nec non ex eius modi^ Theseus

10 Menoeceus Peleus et similibus, adfirmat. Graecorum vero qui de antiquis litteris scripserunt commentaria, item Latinorum qui illos secuXi sunt eadem littera veteres solitos scribere | ostendunt (laxQog fiaxQov iiaxQa, et confusas fuisse o et ov ei cd: apud nos quoque antiqui ostendunt, qui aeque confusas o et u litteras habuere. nam consol scribebatur per o,

15 cum legeretur per u, consul. unde in multis etiam nominibus variae sunt scripturae, ut fontes funtes^ frondes frundes. i vero littera interdum exilis esty interdum pinguis, ut in eo quod est prodit vincit condit exilius volo sonare * in eo vero quod significatur prodire vincire condire [aeque] usque pinguescit: ut iam in ambiguitatem cadat, utrum per i quaedam

30 debeant dici an per u^ ut est optumus maxumus. in quibus adnotandum antiquum sermonem plenioris soni fuisse et, ut ait Cicero, rusticanum atque illis fere piacuisse per u talia scribereet enuutiare. erravere autem grammatici, qui putaverunt superlativa per u enuntiari. ut enim conceda-

Codex Parrhasii 1 ibi quamquam nbi cum littera i confasa est u 4 at] ut que] quae 7 est om. 8 nvfiivov] cyminum itvndQtctov 9 quem am. nec non] et non 13 o et v et <o qui] quia 18 sonare in 60 condire] prodire 19 pinguescit ut] pinguis citat C, corr. in marg.

pinguescit ut c 20 debeant] habent 21 soni] sonus 22 enuntiare] enuntia- uere 23 per om.

1 Ibi quanquam si cum littera i confusa est u B, ibi, quem ad modum si cum littera q confusa est v Semlerus: cf. p. 58, 19 in his in quibus cum q con- fuBa haec littera est, ut in eo quod est quis 2 arma] Vtrg. Aen. I 1

quisquis] Verg. Aen. VI 388 4 ut in eo quod est * quae manifesta R. 'lego qne manifesta vd ut in eo quod est quis et que manifesta' Commelinua. at scri' bendum esse vidit Semlerus 7 quae apud Graecos v R quod illi dicunt

cyminum nos cuminum: quam illi yivitd(^i,aaov , nos cupressum: illi xvPsQvqtrjv Qoe gubematorem B H ii item Latinorum R et codex Vrsini Latinorura] Mar. Victor. p. 11, 9. 24, 2 13 et confusas fuisse o et co i2 quia aeque R 18 lacuna quam indicavi ita fere videtur supplenda esse, exilius volo sonare, si dico ab eo quod est prodere vincere condere, in eo vero quod significat pro- dire etc. 20 habeant dici 12, debeant dici Schneiderus gramm. lat. v. I p. 20 21 plenioris sonus jR, plenioris soni Commelinus et Schneiderus rusticanum] Cic. de orat. III 11, 42 ut tuus, Catule, sodalis L. Cotta gaudere mihi videtnr gravitate linguae sonoque vocis agresti et illud quod loquitur priscum visum iri putat, si plane fuerit rusticanum

OHAJIMATICI LXTOn TZX. 4

BO VELII LONGI

p. Kie p.

mus illis in oplinio, in maximo, in piilcherrimn, iu iustissimo, quid facicnt iu his nomiuihus, in quibus aequo manel eadem «luaestio siiperlalionc sublata, maniihiac an manihiae, lihido an lubido? nos vero postcjuam eiihlas sermonis dctectarc coepit, usqiie i littera casUgavimus illam piu- guitudinem, non tamen ut pleue i Ultcram enuutiaremus. et concedamus^ talia nomlna per u scribere m qui antiqiioriim vohintales scquunlur, ue lamen sic enuntient, quo modo scrihiint.

Ex semivocalibus cicludunt quidam litteram x, ea scililicet ratiane, qua antiqui nostri repudiaverunt id quod apud Graecos est Y. oam z hngua latina non agnoscit, ideoque nec mentio itlius umquam fuil, nisi m postquam peregrina nomina hunc sonum * quod si cui latinam uool videtur Mezentius, sciat solitum esse scrihi per duo s et i

Codcx Rtrrhtmi 6 et coQteiidain est alia nomitia per u scribere qol'

3] nec 7 ennntiiint: hUera e prima iiiann superscriptii Bcribant

nostquam] primo qni <7 corr. poatquom c hncc Bonum qaod sio cnl itur Meienti 12 per duoB et sic C corr. pcr duoa aa et sic c

6 Et contendam qnosdam alia noraina per a Bcribere, 'qui antiquornm. II, nit concedam coniecit Sanler«.i, et contendam quosciam aliqua nomina Schneiderui 6 Nec tamen sic ennntient, qoomodo ecribant. Nam ei semivocalibus eii- cludoiit qnidam litteram i ea scilicet ratione, qua antiqui nostri repudiaverunt id quod apud Graecos eet c. nam e lingna Latiua uon agnoscit, ideoque nec mentio ilUng unqoam fuit, uisi primo Ipostqnam peregrina uomina honc eonum indnxemnt. quod ai col nomen videtar Mezenti, sciat Bolitum esBO scribi per duos BS et aic euuntiari. atqae bas tres litteraa scmlnocates pleriqno tradidemnt. Verrio Flacco placet mutas eaBC, quoniam a mutia inoipiant, una a c, altera a p. quod ai aliquos mouet, quod in semiiiocalem desiuant, sciaot, inquit, z litterom sic acribi ab his qai putant illam cx o et d constare, ut sine dubio muta finia- tur. Milii videtnr nec aliena sermoni fuisae, cum inueuiatnr in carmine Saliari, et esBe aliud z aliud eigma xni aS. nec eandem pDteatatem nec eundem souiim esae, si secundum diuersaa dialectos .i. linguas enuntientui. Dores enim dicere luUaStiv, alioa fifl^ctv. Alii Mipciljit', alii ojufjQTo:, alii 9alaita dicunt, ciim idem dicant, nam et ipaum naf^dv, apud alioii dicitnr iraiadnr. nom idem est t et i sic qncmodo non idem est aiyfia et £. Denique si quis Becundum naturam vnlt eicutcre banc litteram, id eat z inaeniet dupliccm oon ease, si modo illam aure sinccriore explorauerit. nara et simpliciter Bcripta aliter aonate potest, aliter gemioata. quod omnino duplici litterae non occidit, ne gemiaetur. Scribe enim per nnum z et conaule aurem, non erit Si>i%ag, qoomodo a^iKcfE, sed geminatne eoedem a£fi]i>i£ quomodo a3Stj%7jg, Et plane si quid Bupemenerit me dicente aooum buiua litterae, inueniet aundem tenorem quo coeperunt. Si ijuis ip ant £ nouiBsimnm audiet s ei prioribns litteris, unde hae duplices incipinnt sonnm nuUnm ex mntis euellnnt H littera R. corruptam lectionem ex jirineipe ediUonr propagntam ememlare slitdiierant Sdmeiderug gramm. lat. v. I p. 378 rt Jiibbeckiui mus. Jihen. v. XII a. 1S57 p. 421, tx qHomm eoniecturis pavcuti lulscripsi 9 qiiod apnd Graecos est ? PulstAiut ex coniectura Commelini. retinui T a gram- malicis vulgo cunt i ct z litteris compotitum. W Utteram autem ab anliquis Jjoti- nia repudiatam eese dici non poterat. 11 ?ncitftani, qua vcrbum txcidit, indiccB^^ fortasge nisi pOBtquam percgriua nomina hunc sonum praebuernnt. quod |

cui latinum ifomen videtur Mezenti Rilibeckius

DE ORTHOGKAPHIA 61

F» mt. n p

l atque bas [Ires] litteras semivocales pleriqiie Iradidenmt. Verrio Flacco pla-

I cet mutas esse, quoniam a miitis incipiant, una a r, altera a d. quodai

quos movet, quod in semivocalcDi desiuant, 'sciant^ inqtiil 'z litlcram per

I sd Kcribi ab iis | qui putant illam ex s et d ronstare, ut stnc diibio miila

sfiniatiir'. mibi videtur nec aliena lalino sermoni fiiisse, cnm inveniatnr in

carmine Saltari, el esse alind z, aliud eiypM xal S, nec eandem potesla-

tem nec eundem sontim esse, sed sectindum diversas dialeclos \\A est

linguas] enimliari. .Dores enim scimus dicere (ulieSecv, alios fiUiXctv,

d ipsnm nat^fciv apud alios dicilur jtaiaSnv. nec idco tamen eadem

■«lillera esl, non magis quam cum alii xt^al^v alii xEipai.^v, alii onxaza

. alii ofLiutra, alii 9dXarTav alii &dXaasav dicunl, ciim idem dicanl. non

I idem est z el sd, stc quo modo non idem est aiyfia xal 3 et z. deni-

qiie siquis secuudum naturam vult eicutere hanc liltcram [id est z], in-

veniet duplicem non osse, si modo illam aure sinceriore cxploraverit. nam

■set siinpliciler scripla aliler sonarc potest, aliter gemtiiata, quod omuino

duplici litlerae non accidit [ne geminetur]. scribe enim per unum z el

tconsule aurem: non eril d^rjx>ls q"o modo ddatjxvs^ sed geminala eadem "tElZ^is 1"'* modo dast)x>is- ^^ plane siquid supcrvenerit me dtcente wmim buius litterae, iovenies eundem lenorem, a quo coeperit. siquis V

Codtx Parrhagii 2 a dj a p 3 qnod seminocalem z litt«ram sic Hcribi ab iis 4 ex c et d conatare 6 latioo om. G Saliari] saliri sigma nal vi 1 sed] ai S Doteg enim dicere (iiUeiciv alios ^iXiiiiv nec ideo taDtam eadem littera eetr nOD magis quam cnm ulii xi^tcl^t' alii xf^al^v alii onnata alii afifiaiir alii 9iXaixtt dicunt cum idem dicant nani et ipBam nai^uv apud alios dicitur naiaSciv nam idem eet Z et D sic quomodo (noa add. c) idem eat aiyftct et z 14 ex-

ploraDerint 17 non etit oJiji^f quomodo dBtiyn sed gewinatae eadem dJtffflS quomodo acofxili IS tne dicentej mediteute C corr. in marg, me djceate c 19 inneniet eundem tenorcm qno coeperunt siquis tp aut £ DOQisBimum andlet s

I 1 atqne has x et z litteraa Semlem». on bas 11 litteras? luini V lillcra

I graeea ab hac l'eirii qaaestiojif alitna cst 2 altera a p] altera a d J? in corri-

I gmdia et tdilio Commelini, altera a p Ptilsckim, altera a p, tertia a d Sdineidei^u»

3 z litteram aic {koc ent d b) goq scribi HibbeekiHB. reclius erat pro x littera

■d «cribi 4 sine mata Bniatur {om. ii. dubio) Ctdo tdittonis Comtnelitiianai!

tdiderat Pulsd,iiis 6 in carmine Saliari] Vatro de I. l. VII 2G 11 at non

idem est £ et aS, quomodo non idem est aiy^a et z Settdems. s litteram «eqtit

rSffiuto tnci/icre, ticut Verriu» volitit, neque miila fittiri, ut ahi» placuit, praccepit

\l». gvare dubitari potarat, utrum scribetuhim estel non idem est i et sd, ati

3 idem egt z et da. aed de eo quod csf Sa postea dijcit 16 ne gemiue-

mn etiee itidieavit Semlerus, nt geminetur cottiecit Schtieiderus IT uon

erit aSiiittt qnomodo aaixas (oifjas Patschiwi), aed geminatae eaedem oKTd^jS

qnomodo aeatjf^i lutiim el l^utschim, nonne erit atiiiijs quomodo aaiiirjs, sed

geminatae eaedem aCC>ii;^'« quomodo (ia«ji^f? SchneiderM, non erit n£iii]c

qaomodo ii^ieiT)£, aed geminatae eaedem a£{iji^; quomodo aaarji^t Ilibbedcius.

non apparet, quid ejxmplo o, n£i)jiiE probare volueril grammaticut. aSatix^s scripsi

propter ta qtute de prtmtuUialione i litlerae sequiinlur 19 si qnis ifi ant £ ex

comeetura Ctmttirlini PiUschiua

52 VELIT LONGl

p. 2217. 18 P.

aut I dixerit, uoyissimuin audiet s, ex prioribus autem iitteris, unde hae duplices incipiunt, sonum nullum.

Ex mutis evcllunt quidam H litteram, tamquam sonus magis sit, quam littera, et accedens littcrae; et utuntur auctoritate Graecorum^ apud quos ut supervacua sublata est. fuisse tamen et apud iilos manifestum est ex 5 veteribus scriptis et ex eo, quod hodie, cum apud illos numeri prima semper littera nominis quo significantur notentur, ut z/ deW, 77 nevxr^- xovxay ixatov per H notant. unde apparet hanc litteram loco aspiratio- nis non fuisse: alioquin per E notarent qui igitur illam litteram vindi- cant, ostendunt eam eiusdem esse potestatis, quac consonantis est. nam lo et in metro asserit sibi hanc potestatem: unde et apud Homerum non videntur vitiosi versus qui hac adspiratione supplentur,

ri okCyov ot nalSa ioixora yeCvaro TvSev^. et hoc amplius adeo littera est, ut possit videri etiam vicem duarum con* sonantium implere, ut 15

&g elnav to^ov iilv ano eo ^&^x^ x^t^t^- et tale quidcm | exemplum apud nos non animadverti; ceterum superioris similia multa, ut

ille latus niveum molli fultus hyacintho. accedit huc quod, si accedens litlerae esset, cum ipsa littera enuntiaretur. 20 nunc vero et ante vocalem et post vocalem sonat: [sic] quo modo alia est syllaba ca, alia ac, et alia ba, alia ab, sic alia ha, alia ah. nam quod ex hoc quoque existimant quidam colligi posse consonantem esse et adsignifi- cantem^ quod aut accedens aut recedens immutat significationem, siqui- dem aliud est hira, aliud ira f canam exemplum. nam multa nomina et 25 correpta syllaba aliud significant et producta^ quo modo aliud est, si pro-

Codex Parrhasii 7 nt dixa nevxrjxovTa inatov per H notantar 10 po-

testatis om. 16 ag bItkov — xafuiSs om. C, add. c filv] aUv 20 kac]

»ut »ut

huic 22 ez h. quoque 23 esse om. 24 quod a accedens a recedens Cz aut superscr. c 25 ira] dira multa] muta 26 correpta] contracta aliud si producas pila et corripias pila

6 hodieque cum Semlerus 7 ut diaa, nevr-^TiovTa, inaTov notentur 2?,

ut d dexa, 7C nBVTri%ovTa^ f inaTov notentur lunius: cf. Priscian. de figur. num. p. 406, 8. Terent. Scaur. p. 23, 4 9 notarent] notaretur R 10 potestatis om. R, addidit Semlerus 12 suppleturi R 13 ^ oUyov] Hom. 77. Z 800 16 atg stncav] Hom. Od. q> 136 to^ov bIXsv dn io R 17 fortasse apud

nostros 19 ille] Verg. hucol. 6, 53 20 accedit hnic^ quod si accedens

littera R 21 fortasse scilicet quo modo 22 nam quod ez h quoque ezisti- mant quidam colligi posse consonantem et adsignificantem apparet ez eo, quod aut accedens R 25 aliud est hira aliud dira canam, ezemplum 7^. aliud est hira aliud ira scribendum esse vidit Semlerus, duhitans de eo quod seguitur, canam ezemplum. conieci parum ezpeditum est vel causa non est apta 26 contracta. syllaba R^ correpta syllaba Semlerus

DE ORTHOGRAPHIA 53

p. 2218. 19 P.

ducas plla et si corripias plla; et loco rursus transmulalus accenlus par- tes quoque orationis immutat^ ut aliud est circum, aliud circum, aliud ergo, aliud erg6. illa igitur quae superius dixi valentius adspirationem hanc adseruut^ ut loco litterae habeatur.

5 Hinc supersunt ex mutis k et c et q, de quibus quaeritur an scri- bentibus sint necessariae. et qui k expellunt, notam dicunt esse magis quam litteram^ qua significamus kalumniam kaput kalendas: hac eadem nomen Kaeso notatur. non magis igitur in numero littcFarum esse opor- tere quam illam notam, qua centuria, et [qua] c conversum, quo Gaia

10 signifiicatur: quod notae genus videmus in monumentis, cum quis libertus mulieris ostenditur: Gaias euim generaliter a specie omnes mulieres ac- cipere voluerunt. at qui illam esse litteram defendunt^ necessariam putant esse nominibus quae cum a sequente hanc litteram inchoant. unde etiam religiosi quidam epistulis subscribunt karissime per k et a. quod si ideo

15 necessaria videtur, verendum est ne et alias litteras requiramus^ * quibus aut Cicero scribatur aut commodus. de q quoque iittera quaesitum est, et multi illam excluserunt, quoniam nihil aliud sit quam c et u et non minus possit scribi quis per c et u et i et s. * nam ipsa quoque nota qua scribitur, si modo antiquam litterae figuram spectes^ ostendit c esse et u

sopariter litteras inter se confusas: | ideoque non nulli quis et quae et quid per q et i et s scripserunt et per q a e et per q i d, quoniam scilicel in q esset et u. et de hoc quidem in posterioribus^ ubi loquendum de orthographia, dicemus: nunc ad quaestiones quae incidunt in rationem scribendi transeundum est.

Codex Parrhasii 2 aliad est cfrcam aliud circum aliud ^rgo aliad ergo

c

7 kapad hac] hac C corr. haec c 8 Eaeso] Eato 9 Gaia: prima manu c

9uper8cripta 11 Caias enim generaliter asptcies {deleta tdtima littera s) omnes

12 putantes nominibus quae cum a sonante hanc litteram 14 epistolis 16 necessaria uidentur 18 quis] quod 20 inter se] in se quae] qn^ret 21 per q i d] per q a i d 22 in q esse c et u

1 et corripias pila B 8 nomen Eato notatur Ry nomen Eaeso notatur lunius 9 et qua d conuersum B, et quam 3 conuersum CommeUnus. maJim

qoam illam notam qua centuria et qua Gaia significatur. nam c conversnm, qua nota non minu8 centuria quam Gaia significabatur , sicut ea quae supra de k littera scripta sunt, hac eadem nomen Eaeso notatur, postea videntur tidscripta esse 11 generaliter prisci has omnes B 12 defendunt] definiunt B

necessariam putantes nominibus, quae cum a sonante hanc litteram inchoant B putant esse nominibus Bramha^ius orthogr. lat. p. 210. an putant iis nomini- bus? 14 Quod si adeo necessariae uidentur B 16 quoque om. B

19 spectes] species i2, spectes Commelinua 20 litteras in se confusas. ideoque nonnulli quis et quaeret et quid B 22 in q esset c et u 12 in posteriori- bus] p. 70, 18. 72, 8

54 VELII LONGI

p. 2219 P.

Ingredienti niihi rationem scribendi occurrit statim ita quosdam cen- suisse esse scribendum, ut loquimur et audimus. nam ita sane se habet non numquam forma enuntiandi, ut litterae in ipsa scriptione positae nan audiantur enuntiatae. sic enim cum dicitur, ^illum ego' et ^omnium opti- mum'y illum et omnium aeque m terminat nec tamen in enuntiatione ap- 5 paret ai cum dicimus ^hic est iiie', unum c scribimus et duoaudimus, quod apparet in metro. nam

hoc erat alma parens^ quod me per tela, per ignes eripis,

si unum c hanc syllabam exciperet, acephalus esset versus nec posset a lo longa syllaba incipere, quae est heroico metro necessaria. ergo scribendum per duo c ^hocc erat alma parens' aut confitendum quaedam aliter scribi, aliter enuntiari. nam quibusdam litteris deficimus, quas tamen sonus enun- tiationis arcessit, ut cum dicimus ^virtutem' et ^virum fortem consulem Scipionem' [isse], pervenisse fere ad aures peregrinam litteram invenies. i5 et in plerisque Cicero videtur auditu emensus scriptionem^ qui et Aiiacem et Maiiam per duo i scribenda existimavit: quidam unum esse animad- vertunty siquidem potest et *per unum i enuntiari, ut scriptum est. unde iiiud quod pressius et plenius sonet per duo i scribi oportere existimaty sic et Troiiam, et siqua talia sunt inde crescit ista geminatio, et iocipit so per tria i scribi coiiicit, ut prima syllaba sit coi, sequentes duae iicit.

Codex Parrhasii 2 sane re habent 3 positae andiantar ennntiare

5 fqnem terminat C: m expunxit c nec tamen ennntiatione apparet com dici-

moB 10 possit 13 defficimas 15 Scipionem isse perisBe fere 16 Aiiacem] aiiace 17 per dno ii qnidam] qnoniam nnnm ease C corr. nna esse c 18 nt Bcriptnm sit nnde illnd pressins 20 Trojam 21 syllaba sit commnni

coi seqnentes dno iicit C: commnni expunxii c

1 qno&dam] Scaur. p. 25, 11 ergo voz scribenda qno modo et sonat 3 positae andiantur ennntiatae JU.^ non addidit Sanicnius in Terent. Maur. p. 253. fortasse positae non andiantor in enontiatione 5 aeqne terminant: nec tamen ex ennntiatione apparet 12, uhi aeque terminat m coniecit Santenius 8 boc erat] 'Ffrp. Aen. II 604 11 qnae est in beroico metro E 14 com dicimns virtatem] p. 75, 15 15 Scipionem esse periisse fere 22, Scipionem esse perisfle fere codex Vrsini pervenisse fere Brambachius orthogr. lat. p. 125. malim personare fere {td obrepere) ad aores peregiinam litteram j invenies 16 Cicero] QuintH. I 4, 11 sciat etiam Ciceroni placnisse aiio Maiiamqae geminata i scri- bere 17 per dno i scribenda] p. 66,18. 72,2 qnoniam nnnm esse animad- vertoni si qaidem potest et per annm i ennntiari, nt scriptam sit. ande iUnd pressius JR, qaod tamen onnm esse animadyertant: siqnidem posse et per unnm i enuntiari, nt scriptnm sit. unde quod illud pressius coniecit G. Scimiteius guaest^ orthoqp. et orthogr. {Marcoduri a. 1860) p. 6 20 eic et Troiam B 21 coniiicit ut prima syllaba sit communis, sequentet duo iicit: nam si est aliud, iacit, pro a i ■ubstitoitur, ut vocalis obtineat B,

DE ORTHOGRAPfflA 55

p. 2219. 20 P.

nam si est aliud, iacit, pro i a substituitur, ut vim vocalis obtineat ma- nente priore i, quae consonantis vicem implebat. at qiii Troiam et Maiam per unum i scribunt^ negant onerandam pluribus litteris scriptionem, cum sonus ipse sufYiciat. | hanc enim naturam esse quarundam iitterarum^ ut 5 morentur et enuntiatione sonum detineant^ quod accidit et in eo quod dicimus ^hoc est', cum ipsa vastitas litterae in enuntiatione pinguescat atque ipsa natura i litterae est ut intcriecta vocalibus latius enuntietur, dum et prior illam adserit et sequens sibi vindicat. et cum appareat per unum / Troiam scribi apud Graecos et Maiam^ non est nobis altera i ne-

10 cessaria, cum in latino nomine non scriptio immutetur^ sed sola enuntiatio.

sic apud illos iivta per unum i scribitur, item Bvidg. licet repugnent

Graeci quo minus haec i littera in unitatem cum aliqua vocali veniat, ut

unam syllabam faciant^ velintque (ivta xal Gvtdg trisyllaba nomina esse,

^incet tamen illos natura teste praeclaro^ qui ait

15 vCog -^' vCcDvog z aQEt^g xdQi S7JQt.v l^svxo^

nisi [si] hic versus a duobus anapaestis incipit, quod nuUo modo potest Geri. sed quotiens, ut supra diximus, duabus vocalibus interiecta haec littera est, duarum consonantium obtinet vicem. sic non erit acephalus versus

20 Thyias ubi audito trepidant trieterica Baccho

et

et

Troiaque nunc stares

aio te, Aeacida, Romanos vincere posse. 25 nam nec Accium secuti sumus semper vocales geminantem, ubicumque producitur syllaba, quoniam expedita debet esse condicio scribendi.

Hic quaeritur etiam an per e et i qiiaedam debeant scribi secundum consuetudinem graecam. non nulli enim ea quae producerentur sic scripse-

At

Codex JParrhasii 1 pro i a] pro a i Yim om. 2 et qni Trojam et Majam C: At superscr, c 5 detineat qai accidit 8 per anom Trojam 9 Majam

10 latino otn, 11 fuvCa] yMia 13 nelintque ikviav atJdvutv trisyllaba

15 vtog — id^Bvto om. C, vioq d^s vi(006ta(fsvrig nBQi drjQiv ed^evto add. c

ph 18 acefalus: pritna manu superscr. ph. 20 thyas nbi auditos trepidant trieteria 22 nun stares C corr. nunc stares c 25 actium

1 pro i a substituitur SchmiUius p. 11 3 negant onerandam] cf. p. 78, 1

quamvis idem dicat non esse onerandam supervacuis litteris scriptionem

5 qnod dicimus hic est l^ 10 in nomine R 11 item Bviai] item at^ia R

fortasse licet repugnent grammatici 13 velintque fuvutv dUhjiav trisyllaba It

14 illo natura R 15 vtog] Hom. Od. on 515 17 ut supra diximus] p. 48, 20

20 Thyas Bi Verg. Aen. IIII 302 Thyias, ubi audito stunulant trieterica

Baccho Orgia 22 Troiaque] Verg. Aen. II 56 24 aio] Enn. awnai. fragm.

l VI 186 ed. VaM.

56 VELII LONGI

p. 2220. 21 P.

runt^ alii conlenti fiienint hiiic productioni i longam aut notam dedisse. alii verOy quorum est item Lucilius, Taric scriptitaverunt, siquidem in iis quae producerentur alia per i longam, aiia per e et i notaverunt, velul diflerentia quaedam separantes, ut c.um diceremus Siri', si essent plures^ per e et i scriberemus, si vero esset unius viri, per i notaremus. et Lu- cilius in nono

^iam puerei venere', e postremum facito atque i, ut puerei plures fiant. i si facis solum, pupilliy pueri [et] Lucili, hoc unius fiet: item

Mioc illi factum est uni', tenue hoc facies i: ^haec illei fecere', adde e, ut pinguius fiat. | idemque peila quibus milites utuntur per e et i scribenda exisUmaty a1 pilam qua pinsitur per i. hoc mihi videtur supervacaneae esse observa tionis. nam si omnino in scribendo discernenda casuum numerorumqiii ambiguitas est, quid faciemus in his nominibus quorum scriptlo discrimei non admittit, ut aedes sedes nubes, cum et una et plores eodem mod< dicantur et scribantur? quid cum dicimus gestus fluctus portus, cum e genetlvus singularis et nominativus et accusati^us et vocativus pluralis eoden modo scribantur? quid denique in iis quae ambiguitatem habent intei nomina et verba^ uf rotas feras? nam tam hae rotae rotas faciunl, qnaa

Codex Pinrhasii b unius] unus 7 iam puerbi uenere et poBtremaiiL 8 ut plures faciaut i si facu 9 pucri et Lucilli 12 haec ille facere adde e ut piuguius facit 13 at pila in qiia pinsetur 15 caBuum erroramque (

corr. casuum numerorumque c 17 uon admittitur ut dessedes nubes 19 eoden modo describantur C: de ejL-punxit c '21 et uerba rotas feras et fer ferras si^ nec aliter scribitur: amor C corr. et uerba rotas fcras Nam cum hae rotae rotai faoiunt quani roto rotas rotat et fero ferras et fera feras sic nec aliter scribitor amor c vcrbis quac in prima scriptura omissa crant in margine additis

1 i 2»ost productioni omificrat Putschius 2 item se<^usit Z. Mudleru,

Lucil. sat. rel. p. 4.>. fortassc etiam 3 per i solam coniecit Riisciuiiius mua

Bttcn. V. XIV fa. l^ofh p. 310, ne i longa tribui tideretur Lucilio notaye ruut videlicet ut differentia quadam separautes /i\ ubi separarent c&mecera Kitschclius 5 uuus, viri per i ii. unus [viri] per i liitschelius, uiiios Yin per : Jluclhrus et LachmanHus Lucil. sat. p. 3^ ut Lucilins yiuellerus Luciliai in nouo] cf. Quintil. I 7. 15. Charis. p. 7i), 1 8 ut plures faciant: i si £eu3J solum pupilli pu^-ri huc unius fiet Bi ut pueri plures fiant Quintilianus 9papill] puerl Luceill, hoc uuiu? fiet culhito Charisio Scaligcr apud Dousam Lucih sat rcl. p. 44 11 teuue heic {Vil huic facies i. haec illi fecere JlueUerus 12 a1 pinguius faciat B 13 idemque peila] Tercnt. Scaur. p. 16, 23, -Var. Vict, p. IS^ 3 pila in qiia pinsatur Ji, pilam qua pinsitur Jluellerus LuciL satm reh p. 40 17 ut de^sedes uubes i?, ut aedes bedes nubes Commelinus 21 et

verbaf rotas. rotat, fcras, ferat. Nam cum hae rotae tam rotas fitciant, qaam roto, rotas, rotat; tt fero, feras, ferat: sic nec aliter scribitur: amor et ex r.omine facit amoris et tx verbo amaris R

DE ORTHOGRAPHIA 57

p. 2ttl. 2S P.

roto rotas [rotat]^ et fera feras et fero feras. sic nec aliter scribttur amor, et ex nomiue facit amoris^ ex verbo amaris. satis ergo collectum quaedam per e et i non debere scribi^ sed tautum per i, cum apud Graecos quoque ex veteri illa consuetudine inveniantur nomina quae per i scribuutur, quam-

5 vis producte enuntientur.

Quaeritur item, fulii et Claudii et Cornelii utrum per unum i pro- ductum an per duo debeant scribL et ratio exigit ut huius lulii per duo i scribamus, tam hercule quam huius pallii et huius graphii. non enim tantum in masculinis hoc quaeritur^ sed etiam in neutris, quoniam id postu-

10 lat ratio. nam quaecumque dativo singulari o littera terminantur, o in i mutant manentibus ceteris litteris et sic genetivum faciunt, ut maximo maximi, candido candidi. sic ergo in lulio nihil aliud quam o debet mu- tari et in paUio, [atque] ut tiat lulii et pallii. aeque hauc eandem ratio- nem servare debemus in nominativis pluralibus, etiamsi pauciores habeant

15 syllabas in nominativo singulari. sed quoniam invenimus et nominativum pluralem et dativum eiusdem numeri esse^ ut i littcra terminatus nomina- tivus I adsumpta s faciat dativum, detracta redeat rursus ad nominativum, ut in eo quod est boni bonis, maii malis, docti doctis, sic rursus e con- trario, luliis et Claudiis si detraxeris s, relinquetur lulii et Claudii.

so Illud etiam adnotandum circa i litteram est^ quod ea, quae nos per

ae antiqui per ai scriptitaverunt^ ut luliai Claudiai. sed et quidam in hac quoque scriptione volueruut esse diflerentiam, ut pluralis quidem numeri nominativus casus per a et e scriberetur^ genetivus vcro singularis per a et i, hoc quoque argumentantes, quod diaeresis, sive dialysis illa dicetur,

25 a nominativo plurali non fit^ sed ex singulari obliquo, cum dicitur ^aulai in medio' et

dives equum, dives pictai vestis et auri, item rei nostrai, faciendai/ magnai. sed nihil obstat quo minus hoc aut

Codex Parrhasii 4 scribantor qoamois prodnctae eDuniientor 7 debeat 8 her-

culem enim om. (7, in marg. add. c 10 terminator 12 debeat 13 ratio-

nem om. 16 terminator 18 rarsos posttriore loco om, C, add. c 19 relin-

qnetar at-Inlis et Claudis 21 scriptitauerunt luliai 23 scriberetur] scribebatur

•ed 24 diberesis siue dialypsis illa diceretur 28 magnai s nihil C: sed superscr, c

1 fortasse et fera feras et feram feras 4 scribantor R 6 per unum i producte an per duo debeat R 13 atque, quod seclusi, ex eo quod sequitur aeque videtur ortum esse hanc eandem seruare debemus rationem in nominatiuis pluralibus, etiam fii pauciores habent syllabas R 16 fortasse eiusdem numeri syllabarum esse 21 scriptitauerunt luliai Claudiai. sed quidam R 23 per a et e scribatur R 24 diaeresis siue dialepsis illa diceretur R, dialysis scripsi, quamquam hoc nomine de diaeresi quae vulgo dicitur proprie non usi sunt grammatid 25 aulai] Verg, Aen. III 354 aulai medio 27 dives] Verg. Aen. VIIII U6 28 sed scilicet nihil obstat R

58 VELH LONGI

p. im. 23 p.

illo modo in utroque numero scribamus, cum multa alia quoque nobis ex-

cogitanda sint, si velimus dirersitate scriptionis ambiguitatem casuufn nu-

merorumque discernere.

Transeamus nunc ad v litteram: a plerisque superiorum primitivus

et adoptivus et nominativus per v et o scripta sunt^ scilicet quia sciebant 5

Tocales inter se ita confundi non posse^ ut unam syllabam [fiOD] faciant,

apparetque eos hoc genus nominum aliter scripsisse, aliter enuntiasse. nam

cum per o scriberent, per u tamen enuntiabant. sed ratio illos praesumpta

decepit. ante enim respicere debebant, an hae duae vocales essent sed

cum in superiore disputationc demonstraverimus v totiens consonantis vim lo

habere^ quotiens pro eo ponitur, quod apud Graecos dicitur digamma^ ni-

hil vetat hic quoque tantum speciem v litterae animadvertere, sed tamen

aliam potestatem. sic nominativus duas quidem v litteras habebit, sed

priorem pro consonante, posteriorem pro vocali scilicet positam. aeque

ab cisdem equus [equum] per v et o scriptus est, et quaeritur^ utrum i5

per unum v an pcr | duo debeat scribi. sed priusquam de hoc loquamur,

V iitteram digamma esse interdum non tantum in his debemus animadver-

tere, in quibus sonat cum aliqua adspiratione, ut in valente et vitulo et

primitivo et genetivo, sed etiam in his m quibus cum q confusa haec lit-

tera est^ ut in eo quod est quis. uam si omnino haec vocalis esset, pro- so

Codex Parrhcaii 1 alia quae nobis 2 dinersitaies scriptionis 4 ac plerisqae superomm primitiaus et adoptiuas ista nomina per u et o 12 specie

an litter^ Ci aut superscr. c animaduertere tamen aliam potestatem sit

nominatiuus duas qaoque u litteras 14 positam atque ab eidem equus equum per u et o 16 per unum an sed priusquam] et priusquam 19 in bis

quibus confusa haec littera cst in eo 20 haec uocalis est u procul dubio

2 diuersitates scriptionis 2?, diversitate scriptionis Suerdsioeus vindic. praec, Bentlei. p. 24 4 a plerisque — 14 pro vocali scilicet positam p. 66, 22 Papi- rianus apud Cassiodorium p. 2292 ac plerisque superiorum in primitiuis et adoptiuis ista nomina per u et o scripta sunt B. Sed Yelius Longus per ratio* nem praesumptam decipi eos putat, qui primitivus et adoptivus et nominativus et alia per u et o scribant Papirianus 5 foriasse quia sciebant easdem {vel

Bimiles) vocales inter se ita confundi non posse : cf. Papirian. l. c. vulgtis vultum parTum torvum sunt qui putant per duo n scribi non debere, quia similis voca- lis vocali adiuncta non solum non cohaereat, sed etiam syllabam augeat, ut est vacuus etc. nam hoc certe hoc loco Longus voluit, non quod ^ifi superiore dispu- tcUione^ p, 49, 3 dictum erat, numquam duas vocales coire ut non longam sylla- bam faciant. 12 speciem litterae animaduertere; sed tamen aliam potestatem. si sit nominatiuus duas quoque u litteras habebit B 13 sic nominativus] ac sic fieri ut nominativus duas quidem v litteras habeat Papirianus 14 atque

ab eisdem aequus per n et o et item postea aequo aequus aequi aequo pro equo equus equi equo B 16 per unum an per duo debeat scribi. Et priusquam B 19 in his quibus confusa haec littera est, in eo quod est quis. nam si omnino haec vocalis est v procul dubio haec syllaba longa esset B cum q confusa]

p. 49, 1 ibi quoque, ubi cum littera q confasa est, vim consonantis habet

DE ORTHOGRAPHIA 59

p. 222S P.

cul dubio haec syllaba longa esset, quoniam numquam duae vocales con- yeniunt, nisi ut longam syllabam faciant. unde et in equo v pro conso- nante posita eril; et auribus quidem sufficiebat ut equus per unum v scriberetur, ratio tamen duo exigit namcum sit genetivo casu equi, da-

5 tivo equo, atque novissima vocalis declinationis difTerentiam faciat nullam mutationem recipientibus consonantibus^ necessarium est ut equus quoque salvam habeat consonantem quae est in equo et postea aliud v habeat, ut adsumpla i faciat nominativum pluralem. animadvertimus tamen quibusdam partibus oralionis v litteram vitiose insertam, ut in eo quod est urguere

10 et unguere, itaque testis in utroque Vergilius, qui ait ^quibusve ur- gentur poenis' sine v, item

ungere tela manu ferrumque armare veneno. nam quo minus unguo debeat dici apparet ex eo, quod nullum verbum est vo terminatum sive iunctim sive solute ut non eandem v servet in

15 praeterito, ut volvo volvi, eruo cruL at ungo unxi facit, quo modo pingo pinxi, fingo finxi. et tamen in nomine quod hinc fingitur sic insertum rursus u agnoscitur, ut evelli uon possit, ut apud eundem Vergilium ^et pinguis unguine ceras'; et in consuetudine usurpatur unguentum. idem accidit et in hircis^ quos antiqui hirquos dicebant. nam quamvis nos iu

Codex Parrhasii 2 in aequo u pro consoDanti 4 dativo] dem C corr,

dativo c 5 eqao ^que nomBsimo C: at superscr, c differentia 7 poBtea]

u

primo 8 quibusdam] quibus 9 quod est argruere itaque C: u superscr, c

u

10 quibusue arguentur C: u superscr, c 13 nam comminus unguo nullum uerbum uo terminatnm siue solutum non candem u seruare in praeterito 15 at UDgo] et ungo 17 rursus uel agnositur 18 et consuetudine 19 quam-

uno

uis no8 uiro hirquos littera non: prima manu superscr. uno

6 atque nouissimo vocalis declinationis differentia faciat B 7 quae in

aequo et primo illud u habeat B 8 animadvertimus — 18 unguentum p, 67, 15 Papirianus apud Cassiodorium p. 2295 quibusdam partibus] v littera in qui- busdam partibus orationis vitiose inseritur Papirianus 9 ut in eo quod est

urguere: itaque testis in utroque Virgilius, qui ait quibusve urguentur poenis B. ungnere addendum esse post urguere viderunt lunius et Brambachius ortJiogr, lat. p. 128 10 quibusve] Verg, Aen. VI 560 12 ungere] Verg. Aen. VIIII

770 13 nam cur minus unguo debeat dici, apparet ex eo, quod nuUum ver- bum .u. 0. terminatum, siue solutum, non eandem u seruare in praeterito, ut uolo uolui, eruo erui, et ungo unxi facit B, nam qnominus unguo debeat dici evidenter apparet quia nullum verbum est vo terminatum sive iunctim sive solute, ut noD eandem v servet in praeterito, ut volvo volvi, eruo erui. uogo vero non UDgui, sed unzi facit Papirianus nullum verbum vo terminatum sit solitum

non eandem u seruare in praeterito Putscfiius 15 at uogo Commeiintts, sed

uDgo Branibachius 17 rursus uel agnoscitur i?, rursus u agnoscitnr Bram- hachiiu et pinguis] Verg. georg. III 450 18 Sed consuetudine 22, et in

consuetndine Papirianus 19 nam qnamuis nos in uno hirquos litteram i non interponamus B, uhi nos omisit Commelinus, in uno hircos litteram u non ioter-

m VELn LOXGl

^ im u r

\\m9 \drtxp u liUeram non uileqKMiainiis in enuntiatjone, Umen ndemus renunere in imrutufwt nominis qood hinc tractnm est, nt eos qoi sont in adolta aetale birqultallos Tocemns. in antiqoo etiam Tidemas locom h/tn^: litleram habere et in postko non habere f nam et antiqoom ab eo ^food est qood apparet | ex scriptione tempomm. s

Konc ad praepositiones transeamus atqoe incipiamus ab illa quam Clcero in Oratore adnotant raria enim est consuetudo in eo quod est ab et a et abs et au, ut cum dicimus a me, deinde ab ilio, deinde absiulit, deinde aufert, quod sane tantum in duobus Terbis usurpatum est, aufert et aufugit adicit bis praeposilionibus et iilam quae scribitur per f llite- lo ram^ quam ab antiquis usitalam ait maxime in rationibus et in accepti ia- bulis. nam quolieos acceptam pecuoiam referebant, non dicebant a Longo, sed af fiongo. et ait religionem haoc scnbendi apud paucissimos reman- sisse saeculo suo. antiquos scimus et abs te dixisse: oos contenti sumus a te dicere. scimus ipsos et >ab Lucio dixisse: nos obseryamus ut ab is praeponalur his nomimbus quae a vocali incipiunt, ut cum dicimus ab Olympo. non adsumitur autem haec b littera, quotiens nomina a conso- nante incipiunt, ut a Romulo. siquis itaque quaesierit, quare non ab Innone dicamus, sed a lunoney meminerit hic litteram i pro consonante pOHitam, de quo latius et supra dispulavimus. abs vero neque nominibus 20

Codex Parrhani 8 in adultam aetatem inqoit alios uooemos locnm

litteram 6 praepositionem 7 uaria enim consuetudo in aequo est ab 10 adiicit per b litteram 11 accepti] acceptiB 13 sed ab longo 15 ab

lucidio diiiitve ut praeponatur 17 non] N a consonanti incipiuntur ut 10 pro conionanti 20 de qua

ponamui coniecit idetn. fortasse nam quamvia nos u litteram non interponamns in hircorum enuntiatione

2 ut in eoB qui sunt adulta aetate ediderat PtUschiits 3 in antico tiide- muB locum litteram habere R 4 at in postico Semlems nam et anticum ab eo quod est post, quod apparet R, tibi ante pro post suhstitutum est in corrigendis et in editione Commelini. nam et antiquum ab eo quod est post quod . apparet codex Vrsini. fortasse nam et antiquom ab eo quoque est, quod apparet ex Bcriptii antiquorum. diversa ab hac quaestione sunt ea quae de scriptiane v. antiquui scripta 9UfU p. 77, 1 5 temporum] templorum Niebuhrius in margine rditionis Putschianae adacripsit de antica et postica templorum, ut videtur, cogi- * tans 6 Nunc ad praepositionem transeamus atque incipiemus B 7 Cicero in Oratoro] c. 47 § 158 varia enim consuetudo in aequo est Ab 22 10 per b litteram Ji^ per f litteram Freundiua lex. latin. praef p. 63 13 sed ab Longo 2?, sed af Longo Freundius 16 ab Lucilio B ut praeponatur his nominibus B 17 non adsumitur] absumitur B a consonanti incipiuntur nt a Romulo J? 20 de qua latius B supra disputavimus] p. 48, 8 Abaque vero, nequc nominibus, neque his partibus orationis, cum quibus in confusionem non venit, adiungitur, abs te enim duae partes orationis sunt scilicet verbis cum quibusdam unitate consensit , ut abstinet, abscondit. haec enim pars oratio- nis oomposita est: et quoniam et accondit * habet, et abscondit durius sonabat, interuenit p littera quae exomaret auditum B, Abs vero Cammeilinus

DE ORTHOGRAPHrA Gl

p. 2224. 25 P.

neque his parlibus orationis cum quibus in cpnfusionem non veuit adiungitur: abs te autem duae partes orationis sunt: sed cum quibusdam verbis in unitatem concessit, ut abstinet^ abscondit. haec enim pars orationis com- posita est, et quoniam et acondit liiabat et abcondit durius sonabat, inter-

5 Yenit 8 littera^ quae exornaret [et] auditum. de qua scriptione illud quae- ritur, utrum per p an per b et s debeat scribi^ quoniam ea quae apud nos V litteram sonant putant plerique per p et s scribenda, quoniam et Graeci pronuntiaverunt [per] V litteram constare ix tov nt xal 6. sed qui originem verborum propriam respiciunt^ per b scribunt.

10 * et in eo quod est appello^ quod alterum sit navem appellentis, aliud

▼erbi causa pecuniam appellantis. videmus autem prope in omnibus ver- bis quae a p littera incipiunt hanc praepositionem cogi ut d littera omissa { p geminet, ut in eo qnod est paret apparet et in eo quod est ponit apponit et pungit appungit sic in his partibus orationis quae in-

15 cipiunt a littera c non facile potest hac praepositione admota sonare d littera. haec similiter littera geminatur in eo quod est capio accipio. itaque Lucilius

Codex ParrhcLSii 1 in confosioDe abiungitur 2 aatem] enim sed aerbis cnm qoibnsdam nnitatem consensit 4 et qnoniam et accondit habet et abscondit dnrins 5 s littera] p littera 6 apud nos T litteram sonat 8 1% xov mia C corr. i% xov m .xal. c c 9 originem {ddeta m liUera pritna manu, ut videtur, ut esset origine) nerbomm propriores snnt nerbam Bcribant et in eo 11 pecuniam appellantes 12 ut b littera 13 in eo] ab eo priare

hco ponit opponit et pungit oppnngit 16 haec] hac

1 fortasse neque aliis partibus orationiB — sed yerbis, cnm quibus in nni- tatem concessit 4 quoniam et accondit habet et ascondit durius sonabat,

intervenit p littera lunius, quoniam et accondit habetur et abcondit durius sona- bat, intervenit s littera Schneiderus gramm. laJt, v. I p. 221 et 631. quoniam et accondit vel acondit hebet coniecerat Senilerus. hiabat scripsi, ut contrariim essd ei quod supra didum erat in unitatem concessit 6 de qua scriptione — 9 per b Bcribunt p. 73, 12 Scaur. p. 27, 3 6 apud nos t litteram sonant i2, apud no8 ^F litteram sonant lunius 8 pronnntiauerunt per % litteram constare i%

tov nCovoq. Sed qui origini yerborum propriores sunt, verbum scribunt: et in eo qnod est appello, qnod altemm sit naue appellentis, alind verbi cansa, peconiam appellantes R sed qui origini yerboram proniojes vel propensiores sunt coniecit WQmannsius de Varr. libr. gramm. p. 178. sed qui originem ver- bomm propriam respicinnt scripsi, quo verbo usus est Longus p. 58, 9 ante enim respicere debebant et p. 81, 9 antiquoram consnetudo respicienda e&t 9 per b scribnnt, et in eo quod est appello Putschius. lcuMnam indicavit Schneiderus gramm. hxt. v. I p. 631. praeter praepositionem ad atUemj ad quam ea quae sequuntur pertinent, de in praepositione hoc loco dixisse videtur Longus, quem seeutus est Papirianus apud Cassiodorium p. 2293 12 ut b littera omissa p geminet, nt ab eo qnod est paret, apparet: et in eo quod est ponit, opponit, et pnngit oppungit B. nt d littera omissa et deinde apponit et appnngit restituerunt Semlerus et Schneiderus 13 ut ab eo utroque loco

Schneiderus

62 VELU LONGI

p. nts p.

aique accurrere scribas

dne an c, non est quod quacras atque labores.

iUe quidem non putavit interesse scripturae; sed si sonus consulitur, inter-

est aurium ut c potius quam d scribatur. at siquis in his quaerat Toci-

bus, quae incipiunt a littera t, merito indifTerenter scribuntur attinet at- s

tentus et adtinet adtentuSy quoniam utralibet littera scripta eundem auribus

sonum reddunt. nec minus ea quae a g liltera incipiunt variant huius

praepositionis enuntiationem. nam interdum elisa d littera g geminatur,

ut aggerat. est etiam ubi necesse est banc d litteram interire nulia alia

substiluta, ut in eo quod est aspicio ascendo. at ubicumque t littera lo

scribitur nec in unitatem venit cum alia parte orationis, sine dubitatione

vicem alterius parlis orationis oslendit, et est coniunctio disiunctiva at,

ut Persius

at te nocturnis iuvat impallesccre chartis.

quod si erit per d scriptum ad^ non tantum orthographia peccabit, sed i5

eliam significatio errabit. est etiam ubi transeat d in l^ si ab hac eadem

litlera vox sequens incipiat, ut est alligcre, nec semper tamen, quoniam

dicimus adluere et adloqui et adlabi. abbitere ctiam quidam geminata b

Codex Parrhasii 1 Bcribes 2 an c] an T quoc!] qnot atque]

aeque 4 ut T potius at] nt 5 scribatur attineat attentus attantas quo- niam 8 praepositionis enuntiationem] enuntiationis praepositionem 9 d poste-

riare loco <m, C, add. c 10 at] ^t C: a superscr. c 12 disiunctina ita nt 14 inpallescere « 15 per d scriptum] perscriptum non tantum] notandum

ttbi

peccauit 16 errauit ubi] ab C: ubi superscr. c 17 semper T tamen 18 adlabi] adlaui abbitere] abbire

1 utque accurrere scribas coniecit F. Dousa Lucih sat rel. p. 44^ accipere atque accurrere scribas Schmidtius LucU. sat. l, IX (Berolini 1840) p. 14 2 Dne an T non est R^ Dne an C non est Commelinus et Dousa quod quaeras seive labores Muellerus lAicil. sat. rel. p. 47 3 sed scilicet si sonus consuUtnr, interest aurium, ut T potius quam D scribatur. Vt.si quis in his quaerat voci- bu8, quae incipiunt a littera T merito indifferenter scribant attineat, attentns, attentas, quoniam B sed si] sed .s. si codex Vrstni 4 ut c potius quam d Commelinus at si quis Schneiderus h c. p. 632 5 indifferenter scribantur adtineat attineat adtentus attentus Schneiderus 7 variant huiusmodi enuntiar tionis praepositionem. Est etiam ubi necesse est i2 10 at — 14 chartis Veiius Longus apud Cassiodorium p. 2287. cf. p. 69, 20 12 disiunctiua ita ut Persius Ac (At R in corr.) te B: Pers. sat. 5, 62 16 Quod si erit praescriptnm ad,

non tantum orthograpbia peccauit, sed etiam significatio errauit M 17 ut est alligere i?, ut est allegere Junius. alligo duo 1 Papirianus. cf. Scaur. p. 26, 7 similiter lego alligo colligo pelligo 18 adloqui et alibi E, adloqui et adlabi Commelinus Abbire etiam quidam geminata b maluemnt et dicere et scribere, ut intermissa D et in hoc nuUam differentiam putat esse Lucilius, qui ait, Ab- bire non multum est d si et an b habet. Ex praepositio habet obseruationem Jt. abbitere restituit Schneiderus l. c. p. 633

DE ORTHOGRAPfflA 63

p. 2225. 26 P.

maluerunt ct dicere et scribere intermissa d. et in hoc nullam differen- tiam putat esse Lucilius, qui ait

abbitere non multum est d siet an b. Habet e( ex praepositio observationem, in qua interit interdum x lit-

5 tera, ut in eo quod est ebibit enuntiavit emovit ' nec tamen possis ita definire, ut dicas tunc hanc litteram interire, quotiens sequens vox incipit a consonante. hoc enim arguit ipsa loquendi consuetudo, cum dicimus excellere et extollere et exquirere. in eo quod est expectatus duplicem scriptionem quidam esse voluerunt, ut, quotiens cum | verbo quod est ex-

10 pecto opperior praeposita haec pars oralionis fuerit, e ct x littera con- tenla sit; quotiens autem cum vcrbo quod est specto ludos, f necessaria esse s litterae insertior sit, ut in ipsa quoque scriptione ambiguitas de-

Codex FarrhcLsii 1 et hoc 3 abbitere] abbire an b habet 'Ex prae- positio obsernationem in qaam interdum 6 deffinire 8 expectatum

1 et in hoc non nuUam differentiam pntat esse Lucilius, qui ait Abbire multum est D siue an B habet F. Dousa Lucil. sat. rel. p. 44 et 123, sed in hoc multam differentiam putat esse Lacilius, qui ait 'abbitere multum est d dye an b habet' Schneiderus, set in hoc multam differentiam putat esse Lucilius, qui ait 'abbitere: multum hic refert d siet an b' Muellerua Lucil. sat. ret. p. 47 y at in hoc nullam differentiam putat esse Lacilius, qui ait 'scriptumque abbitere, nullum est d siet an b' Corssenus Philol. v. XVIII p. 724 3 Abbire multum est D siue, an B habet editio Commelini ^operarum nempe vitio\ ut scribit in cutnotcUionibus subiectis. inde omisso non edidit PtUschius Abbire multum est D si et an B habet, quod iis qui postea de Lucilii versu quaesiverunt fraudi fuit, ut duo verba inter se diversa, abbitere, id est abire^ et adbitere, id est ^adire, a poeta posita esse existimarent. abbitere autem cum ab praepositione compositum nihili est. nec poterat grammaticus non indiccUa significationis differentia eam senterUiam Lucilio tribuere. itaque sic potius LucQii verba videntur restituenda esse^ atque abbitere, non multum est hic d siet an b. nam babet, quod in prin- cipe editione cum versu LucHii coniunctum, deinde post Ex praepositio repetitum erat, a verbis poetae removendum esse intellexerunt Suerdsioeus vindic. praec. Bentlei. p. 24 et Schmidtius Lucil. sat. l. IX p. 13 4 in qua interdum interit X

iittera B 8 expectatum B: cf. Ter. Scaur. p. 22^13 item cum exul et expecta- tns sine s littera scribuntur, cum alioqui adiecta ea debeant scribi 9 ut quo- tiens cum uerbo, quod est expecto, praeposita haec pars B, ubi pecto coniecit Commelinus. ut, quotiens cum verbo quod est pecto composit^a haec pars oratio- nia (4. e. praepositio ex) fuerit, e et x littera contenta sit, quotiens autem cum verbo quod est specto, necessario s littera insertior sit; ut in ipia quoque scriptione ambiguitas deducatur (i. e. toUatur) eius quod est expectare illum volo et expectare ludos mihi placet Schneiderus gramm. lat. v. I p. €36. conieci ut quotiens a verbo quod est expecto, id est opperior, praeposita haec pars oratio- nis (h. e. expectatus) fuerit, e et x contenta sit; quotiens autem a verbo quod est specto, ut specto ludo.s, necessario et s littera inserta plenior sit, ut in ipsa quoque scriptione ambiguitas discernatur eius quod est 'expectare illum volo' et 'expectare mihi placet'. cf. Quintil. 17, 4 Caesell. apud Cassiod, p. 2315 Cap. p. 2422 Agroec. p, 2267. sed eorum nemo id quod Longus tradidisse videtur, ex- pecto de opperiendo dictum sine s, de spectando inserta s littera a guibusdam scriptum esse, dixit 12 s littera insertior B et codex Vrsini

64 VELII LONQI

p. 2226 P.

ducatur eius quod est ^expectare illum volo' ct ^spectare mihi placel'. rerum uno modo utrumque scribi licet nec timere eam ambiguitatem, quae est multis verbis familiarissima^ cum in hac littera x etiam s posita sit, si- quidem tam apud nos quam apud Graecos duplex sit et composita.

Transeamus nunc ad aliam praepositionem. ob praepositio interdum 5 ponitur plena, ut est obire oberrare, interdum ad eam litteram transity a qua sequens vox incipit, ut est ofTulsit ommutuit: item et si p sequatur, ut opposuit. similiter quidam et in eo quod est obstitit p servare malue- runt, quia haec littera semivocali s confusa eius litterae sonum exprimit, quae est apud Graecos y^ atque hanc illi duplicem constare dicunt ex p et s. lo

Huic similis est et sub praepositio^ quae interdum b litteram servat, ut in eo quod est subdit; interdum mutat^ ut supra dixi, in eam litteram a qua scquens incipit verbum, ut in eo quod est sufOcit sufTodit et in eo quod est summovit sumministravit atque in eo quod est supposuit. atque animadvertimus in semivocalem s transire, ut in eo quod est sustulit et is sxiscepit. nec non variat significationem gemina enuntiatione litterae sequen- tem vocem inchoantis, ut est succipere: aliud est enim ^amicum suscipere', aliud ^aquam succipere'.

At in praepositione de minimum est observationis, quantum ad ortho- graphiam, noii quod ad significationem pertinet. plena enim in composi- 20 tionibus ponitur, ut deducere depellere demonstrare destruere. nam si quando e in i litteram transit, ab alia praepositione originem ducit cum enim d^cimus dimovit^ ut est ^dimovit obstantes propinquos' et

Codex Parrhctsii 6 oberrarc] obarare 7 offusit omminaait 9 semi-

uocalis confusa 13 verbum] uerum 15 s om, 16 geminum enuntiatio- nem 17 ut est suscipere aliud est enim amicum suscipere his scriptum

est (?) 20 pertineat enim om. (7, in marg. oM, c 23 propinquas

3 siquidem — duplez sit om, E 5 ob praepositio — 65, 10 at diffudit Pdpu rianus apud Cassiodorium p. 2293 6 obire obarare R^ obire oberrare Fapi-

rianus interdum in eandem litteram transit Papirianm 7 ut est offusit

omminauit R^ ut eat ofiulsit ommutnit Papirianus item si p sequatur B 8 fortasse p scribere maluerunt 9 semiuocali confusa R 12 mutatur at

supra dixi in eam litteram a qua sequens incipit. Verum 22, mutat in eam litte- ram a qua sequens incboat verbum Papirianus 14 fortasse aeque animadver- timas 15 in semiuocalem transire By in s semiuocalem transire corrector codi- cis Vaiicani^ et Schneiderus gramm. lat. v. I p. 637 16 variat significationem, geminam enuntiationem litterae sequentem vocem inchoantis, ut est suscipere R 16 geminans enuntiationem corrector codicis Vaticani, gemina enuntiatione vel per geminam enuntiationem litterae sequentem vocem antecedentis Schneiderus. geminatione coniecerat Seml^us 17 ut est succipere corrector codicis Vaticani 20 pertineat B 21 ut deducere demonstrare detrudere Papinanus 22 in I litteram R et codex Vrsini^ in i litteram R in corrigendis 23 dimovit] Horat. carm. III 5, 51 propinquas R

DE OaTHOGBAPHIA

65

I I

'tua terris didila rania', iam noii est a de praepoaitione, sed dix, el uiiilaEem quaudani coniplectitur vocis. in liac trtuii^ri | de iirueiiiisiliitiif, quam diii pleuam prnepoiii, ammadvcrlendum illud, ijuud iumiinuiliir, si qiiando sequcns voi a liltera e iiicipit, ut cst desrare ili^sse, in qua

^ euiitiliatinne_ surDcil ipsa productio. el quatenuB inciilimus in mentionem praepositionis dis, ndtiotabimus t-l illam plenam praescribi ceteris, nisi liis partibus oratioiiis qtiac incipiunt a littera m, ul dimovit, aut n, ut dinoscit, aut I, ut diluit, aut b, ut dibucinat, aul g, ut digerit, aut si a d littera indpit, ut (lidilns, quo modo Vergilius 'tua icrris didlta Tama', aut

(■ in r litteram transire, si ab faac eadem sequens voi iucipiat, ut dilTudit.

Pcr vero praepositio omuibiis integra praeponiiur, nisi ciim inctdit

ia I litteram, adfinem consonantcm, quam elegantioris sermonis viri gemi-

nare mafaint quam r Utteram ciprimere, ul cum pcllabor mafaint dicere

quam perlabor. nec aliter apud Lucilium legitur,

^ i~ >'' praepositioncm per I ticiendo quod est inducendo

geminat I. petlicere malunl quam perlicere. unde et apud Vergilium non aliler le^- mus, 'pellacis Vlixi'; et a pelluendo pelvis et apud aiitiquos rpLavlXa- fiias pellnis, quae nunc lii synaeresi pelvis dicitiir.

■" Quatenus prseposiiiones persequimur, non alienum est re quoque

4 a littera e]

9 diditDBJ

um pellabor]

18 peUa«is

Codex Parrhasii 1 non eat ad praepositionem eed uiiitB.tem Klit«r De deermrc deesse qaa enunciatione 6 aut »i d Iitter& dedidit diditaj dedila 13 maluut] uolunt priore loco c

compellabor 14 quam perlnbor C ewr. qnam competlabor t

om. C, fii marg. add. c a pelluendo petvie] a perlnendo perluiB P»s] tri»yllabo« 19 pelvis] pelltiis 20 prOBeqaimut

1 tna] Verg. Am. VI JI 132 non est ad praepoiitioiiem , sed veritatem qnandam amplectitur vocia It. non eat a de piaeporitione, sed varietatem qnan- dam amplectltur vocia dia comecit Semlerus. non est a, pracpoaitiooe da, aed dia, ut dJBtr^o digpereo Papiriamit 3 «i qaando seqaens vox aliter incipit, ut

eat deerrare deeeKe, qua eDiintiatione H 9 ut dedidit B, ut dididit cditio Com- meliniana, ut didit iMn-ecUir ctxlici» rolicam* 10 in f litteram trauait Jil U fortasse omnibos partibus orationia iotegra praGponitur 13 geminare malunt cOTtictor ciidicis Valieam geminace magia voluerunt quani r Utteram expci- mete, ut eoinpellabor tualiDt diceie qnam compelabor it 13 ut quum pella- bor malunt dicere, qnam perlabor: 'ita enira in emendatit eius axctom eodicAm hahetvr' Picriuf Vahrianiu catlig. in Verg. Aen. I 161, binc pellabor malant dicece quam perlabor iilem in Verg. Aen. VI 33 15 'iMeilii verstti videUtr

in lumc modum etnemlari posse, in praeposito per Pellidendo, boc eat in ducendo, geminat» !, id ent in pelUdeado, quod fit per praeponito, 1 lilteram geminare (Je6«a' Ladtmannua in Lueret. p. 409. apud Ludlium legitnr in pr»epo8itione pei! 'L lidendo' (qnod est indneendo) 'congeminat 1' luniut. alia tcmptaverunt Sehneidents ^amm. lat. v. I p. C2S tt Schmidlius ImcH. »at. J. IX p. 19 18 peUacia] Verg. Atn. II !I0 et a perlnendo petluia et apud antiquos tri-

lyliabum pelluia Jt 20 peraequiniur codex rdliVaniu, prosequimur li re quo- que ptaepositioncm — 06, 10 traduxit J^i/jiM"nn«ii apitd Ciissiodorinm p. SS94

66 VELII LONGI

p. 2227. 28 P.

praepositionem notare vel ideo, quia non contenta quibusdam partibus orationis plena praeponi d litteram adsumit^ ut in eo quod est redire et redolere^ quia duae vocaies in concursu hiabant. sed iliterdum haec d iittera geminatur, qyotiens ab eadem littera sequens vox incipit; nec tamen semper^ siquidem reddere dicimus geminata d^ reducere autem simplici ^ utimur. unde adnotanda imperitia eorum qui sic redducere geminata d iittera volunt enuntiare^ quasi reddere, tamquam necesse sit totien& eam duplicem esse, quotiens sequens vox ab eadem littera incipit.

Trans quoque praepositio non nullam habet observationem. nam inter- dum plena est, ut transtulit, interdum minuitur, ut traiecit | traduxit nec i< \^ non ab aliis plene ponitur^ ab aliis lcnitatem intuentibus minuitur, ut in ' eo quod est transmisit et tramisit: alii transposuit, alii traposuit. quae ol)servatio orthographiae mixta est et oQd^OBicaCag^ quae etiam si habet instructionem suam^ tamen huic quaestioni familiariter implicata est in oQ^oBTCtCa enim quid decentius sit et quid lenius quaeritur^ nec laborat i( ilie qui scribit circa id quod dicitur xaQiictaxov. in oQd^oyQaipCa eo scrupulosior quaestio est^ quod non numquam unus sonus est aut perexigua suspicione diversus. interim quaeritur scriptio^ ut cum dico eiecit, et alius per unam i iitteram scribit^ alius per duas, cuius iam mentionem fecimus, cum de litterarum potestate loqueremur: quapropter superseden- sc dum existimo.

Nec minus de v littera locuti sumus, quam interdum vicem conso- nantis obtinore dixinuis, ut cum scribimus vultuni ct geminata v diversa potestate ponitur. sic nirsus cum scribitur nominativus genetivus et omues deinde casus, item primitivus^ ct siqua his nomina similia sunt^ eandem ^

Codex Parrliasii 2 redire] redis 5 reducere] renouare autem om.

ni

10 traiecit] traiicit 11 lentatem C: ni superscr. c 13 mixta est OQQ^oeneCai quaeritur etiam si habet destructioQem 16 ille quis scribit cam id quod dica- tur sxQtccaxat in OQd^oyQafpCa 24 omuis

2 b litteram adsumit ut in eo quod est redis et redolere* B, sed et d litte* ram adsumit, ut est redire redolerc Fapirianus 5 reddere dicimus geminata d, reducere autem simplici utimur Papirianus renouare simplici utimur M, redo- nare cofueeit CotnmeUnm 10 ut traiicit traduxit B^ ut traicit traducit Papi-

riantis 12 quae observatio — 18 diversus ^;. 71, 8 quae obseruatio ortho- graphiae mixta est .s. OQd^osnetai. quaeritur etiam si habet destructionem suam B

13 habet demonstrationem «uam coniecit Setnlerus 16 ille qui scribit, cum id quod dicatur ^i^apiecrraTov M. cum id quod ^jra^tfaraToi^ est dicatur BratH' bachius orthogr. lat. p. 6. an num id quod dicatur ^jra^tscrTarov sit? quatnquam ipsutn xtt^teffTaTov, quod ex principe editione retinui, non satis certum est 20 de litterarum potestate] p. 4S^ S. sed ibi d^ geminatiotie i litterae dictum non est, coicit in ea quaestiotie positum est p. 54, .W, coicit et eicit infra p. 72, 4

22 de V littera] p, 4S, S. J.9, 4 23 retinere Ji

I

atiserraliotK^Di luhrlnmt; H ill;im scriptiuneni, i|ua nomiiiativiis v ci o liiieia nominabatur, relinquemus aiitiquis.

Varie eliam scriptitatum esl maucupium aucupium raaiiubiae, siquidein C. Caesar per i scripsit, ul apparcl ex titiiiis ipsiits, at Augiistiis [i] per II, al tcstes sunt eius inscriptiones. et qiii per i scribunt, manihias. illam raUonem secuDtiir, quod aliae i|Uoque denomiualiones per eaiidem Utleram exeant, ut cnm manicas dicimus cl mauiculuin, quibus tamen opponi potcsl, quod pcr u mamileus dicimus. ilem qui aucupium per u scribunt, putanl ab ave occupRuda dictum; at qui auclpium, ab ave capienda, cum .1 Btlerae in i familiaris Iransilus sit. qnibus aeque opponi polest non niinus in n tnmsire quam in i: nam cl ab amico llt iuimicus tantum et a sal<io insulsns. relinquitur igilur electio, utnimne per autiqiium soniim, qui est pinguissimiis el u lilteram occupabat, | velit quis euuntiare, an per bunc qui iam videtur elegantior exiliiis, id est per i litteram, has proferat voces.

Sunt etiam quaedam voces iu quibus u littera videtur esse supervacua, nt cum et scribtmus et prnnuntiamus urguere et tingiiere, siquidem et urgeo et uiigo lianc non desideraut lilteram, ut apparet ex '^^criplis anti- quorum, guonm eleganliam et aucloritalem seqtieiidam supra diximus, Gum enuiitiandi et scribendi -|- soIuEa sit dirticultalem. hinc uou nulli fnveoti sunt qui dtstinguere quoque sine u littera et scribere et dicere maluerunl adicienles et illam ralionem, quod disUnguere est interposilo puDcto dividere alque diducere. nec aon quidam boc ipsum distinguere arbitraulur dictum napa t6 zdyyatv. sive quod distingalur res ilia quae

Codtx Parrhimi h tnaiiibias otii. 7 cum manicas maniculniii tomen] Domen 9 eX qui aucipiumj aut quia aucupiuni a litt«rae| a littera .§. 10 non minus ia i tmnsire quam in u 11 taDtaai] tamen 13 inBulBDfl] in- soIeiu reliii(|uitiir] Bequitur Ifi ))ronuntiamu» argnere siqoidem et urgaeo

et lugQO 18 quorom om, 21 a,diicieiitea ut illam est] et 3S deducere 83 nn^iE 10 xiXti oue quod diBtingaatar

S Domiiiabitur cd. Gtmim. forlasse notatiatur 3 manca])iam aucupium maua-

biae] cf. p. i!>, 19. 75, 12 4 at Augustug per u Sdineiderus gramm. iot. V. I p. 31, at

AogDatns per i et q eotiiecit Brambachius orthogr. lat. p. 120 h et qui per i

acrifaunt iOam rationem aequuntur R. mauibia« addidtt Sdineidtrug 7 ut cnm

tnanicaa nanictilutn, qnibiui nomen apponi potest Jt, ut cum manicas maniculam,

qoibus tampQ opponi potegt Sdineidcrne S putant ab aue occupanda dictum;

aat qnia aucupium ab aue capieada. cum a littera .e. in i familiaris transitue

I nt it g at qni aucipiiuu corredor coiUcis Vaticani 10 uoa mious in i tnuiB-

I iie qoam in a: nam et ab amico fit inimicuB et a. aalso inuulanB. seqaitur tgi-

Itiir it II inimicus nam et a saiflo insalsaB coJa-c Vrsini 14 bas proferat

r TOoea, in quibua t littera R 16 pronuntiamua aigoere eiquidem et nrgeo et

ango Sz cf. p. oS, 8 19 solnta ait. ■ difficultatem lianc. Nonnulli iuuentt

nutt S. conitci cum enoDtiandi el scribendi consuetudo difGcaltatem habet. non-

nolli etc. 21 adiicientea illam rationem E 33 aata rm rilu diue qaod

diatiiigaatnt R. nupa 10 tingece Stmlerue

68 VELII LONGI

p. 2229. 30 P.

scribitur, sive quod tingal id quod inscribitur. tamen in hac voce sic u litteram occupavit consuetudo^ ut non facile possit evelli.

Non nulii etiam varie modo per u modo per i scripserunt artubus et artibus, ut^ si cum significatione arlus essent, ut arcus et partus, u littera in dativo et ablativo servaretur; si vero essent artes, ut arces et partes, 5 tunc idem illi casus per i lilteram scriberentur. mihi videtur oimis rusti- cana enuntiatio futura^ si per u extulerimus. ita tamen existimo enuu- tiandum^ ut nec nimis i littera exilis sit nec^ u litteram si scripseris^ enuntiationis sono [cum] nimis plena. ac meminerimus artis o^obtcbCuq esse uty sive hanc sive illam lilteram scripseris, enuntiationis sonum tem- lo peret. idem puto et in clipeo per i scripto observandum, nec audiendam vanam grammaticorum dilTerentiam, qui alterum a clependo, alterum a cluendo putant dictum.

Et de H littera quaeritur, quae se [cum his] aut inseruit vocalibus aut praeposuit: inseruil^ ut in his, vehemens reprehendit, cum elegantiores i5 et vementem dicant et reprendit secundum primam positionem; prendo enim dicimus, non prehendo. [at] praeposuil; ut cum dicimus [hostis harena harenae] halicam et haliculam^ cum ab alendo possit alica dici et aliculam | existiment dictam^ quod alas nobis iniecta contineat. hortus quoque non desiderabat adspirationem, quod ibi herbae oriantur^ id est so

Chdex Parrhasii 1 inscribitar] inscribi 2 littera auelli 3 Bcripse-

rnnt artibus ut cum significatioDem 5 et ablatiyo om. 6 casu 7 extole-

runus 8 u litteram scripseria 9 oQ^yosnstat 10 siue liaec aiue illa littera

13 alterum a cluendo om. 14 vocalibus] uocibus 16 Tementem] uehe-

menter reprendit] reprehendit 17 cum dicas hostis harena harenae .ha.

halicam et halicam et aliculam cum ab alendo 19 existimet 20 id CBtJ

it idem C: st superscr. c

2 auelli B: p. 59,16 sic insertum rursus u agnoscitur, ut eveyi non possit 3 scripserQnt artibus, ut cum iuxta significationem arcus essent, ut arcus et partus, V littera in datiuo seruaretur JR: cf. Scaur. p. 25, 1 8 nec u litteram Bcripseris enuntiationis sono cum nimis pleno R 9 fortasse enuntiationis sono currat vel fiat uimis plena oQ^oijtsLai esse ut siue hac siue illa littera scripse- ris 11 11 fortasse in clipeo per i vel per u scripto 12 qui alterum a cle-

pendo putant dictum It^ qui alterum a clueudo alterum a clependo putaot dictum Branibachius orthogr. lat. p. 121 : cf Ch<tris. p. 77, 20 14 et de hac littera

quaeritur, quae se cum Lis aut inseruit vocibus B. Et de U littera Cofnmelinus cum his tamquam artum ex eo quod sequitu/r ut in his seclusi, nisi potius scribendum erat quae se omnibus aut iuseruit vocalibus 15 vehemens repre- hendit] p. 75, 1 16 et vehemeuter dicant. In reprehendit B^ et veementer

dicant et repreendit ^vel potius vementer efc reprendit' Commelinus. vehemens et vemens apud antiquos et apud Ciceronem lego, aeque preheudo et prendo Cor- nutua aptid Cassiodorium p. 2 2 80 : cf. Scaur. p. 19, 14 17 aut praeposuit lunius ut cum dicas hostis, harena halicam, et aliculam, cum ab alendo B^ ubi et hali- culam scribendum esse vidit Commelinus. hostis vel potius hortus et harena ex margine iUcUd esse videntur

DE ORTHOGRAPHIA 69

p. 2230. 31 P.

nascantur; sed tamen a consuetudine accepit. et cohortes aeque a cooriendo ex eodem loco dictae sunt; sed tamen diflercntiam quidam esse maluerunty ut cohortes militum cum adspiratione a mutua hortatione dicantur.

Item non nulli harenam cum adspiratione^ sive quoniam haereat, sive

5 qnod aquam hauriat, dicendam existimaverunt; aliis sine adspiratione videtur enuntiandam. nos non tam propter ilias causas quas supra proposuimus harenam dicimus, quam propter originem vocis, siquidem, ut testis est Varro, a Sabinis fasena dicitur, et sicut s familiariter in r transit, ita f in vicinam adspirationem mutatur. similiter ergo et haedos dicimus cum

10 adspiratione, quoniam faedi dicebantur apud antiquos: item hircos, quoniam eosdem aeque fircos vocabant. nam et e contrario quam antiqui habam dicebant, nos fabam dicimus.

Cilonem quoque et cocleam et cocleare sine adspiratione scribemus, et quicquid per consuetudinem aurium ita licuerit enuntiare. non enim

15 firmum est catholicum grammaticorum^ quo censent adspirationem conso- nanti non esse iungendam, cum et Garthago dicatur et puicher et Gracchus et Otho et fiocchus.

T quoque et d litterae, quae sunt inter se adfines, non nuUam habent observationem, ne intempestive invicem succedant. nam scimus diversas

20 partes orationis fieri, cum modo per d, modo per t scribimus. at cum t coniunctionem disiunctivam facit, ;//

at regina gravi iam dudum saucia cura: ad per d praepositioncm, ut

ad te confugio et supplex tua numina posco.

25 item quit [verbum] per t scriptum verbum est tertiae personae, cuius prima est queo; at per d pronomen neutri generis. similiter quot per t adverbium uumeri est, cui contrarium cst quod per d, proiiomen aeque generis neutri. { aiiud est enim ^quod voiumen' et ^quot voiumina'. nam

Codex Parrhasii 2 sed ta,men differentiam] et tam* differentiam 5 dicenda 6 propter illas] per illas 7 harenam dicimus atn, 8 fasena] fassana 9 h^dos 10 foedi 11 fircoB] fercos 16 gracchos et otho et bochns

t 20 scribimus cum 21 facit at regina 26 ad per d eadem manu superscripta

t liUera

1 et cohortes] p, 74, 16 a coercendo i? 2 dictae sunt: et eam diffe- rentiam quidam esse voluenmt B et tamen differentiam corrector codicis Vati- cani 4 Item nonnulli — 12 dicimus p. 81, 3 5 videtur enuntianda: nos non tam per illas B 7 harenam dicimus om. Ji 8 quoniam apud antiquos £E»ena erat p. 81, 11 9 hoedos dicimus cum aspiratione, quoniam foedi dicebantur R 13 Cilonem] p.74,13 20 scribimus: cum t coniunctionem disiunctiuam facit At regina B. at ante cum addidit correctoi' codicis Vaiicani at] p, 62, 10 22 at regina] Verg. Aen. IIII 1 24 ad te] Verg. Aen. I 666 26 *item

quit — 28 neutri generis Velius Longus apud Cassiodorium p, 2287 27 pro- nomen et generis neutri M

70 VELH LONGI

p. mi p.

'quod volumcii' per d debet scribi, ^quot Tolumina' per t, et est adTerbium

iiumeri, quod solet quosdam apud poetas coofundere, ut est

quot prius aeratae steteraut ad litora naves. qiii enim per d scribunt, turbant sententiamy cum pronomen accipiunt pro adverbio numeri: est enim tot nymphae, quot naves ante fuerant. 5 noii dubitatur vero quin apud per d scribi debeat, quia nuUa praepositio t littera finitur [statim melius sonat] propter nimiam t litterae exilitatem. ^sed' vero coniunctio^ quamvis iex grammaticorum per t litteram dlcat, quoniam d littera nulla coniunctio termlnatury nescio quo modo tamen obrepsit auribus nostris et d litteram sonat, cum dicimus 10

progeniem sed enim Troiano a sanguine duci

audierat. nbi quaerendum erat, contrane ac loquimur scribendum sit, an secundum scriptionem ioquendum.

Q quoque littera facit differcntiam vocum ab antiquis maxime obser- 15 vatam. nam ^cum* quotiens pro adverbio lemporis scribebant, q littera utebantur; qxiotiens pro praepositione, c ponebant. aliud est enim *cum Hubito adsurgens', aiiud ^cum fluctu'. et haec pronomina, cuius et cui; per q censuerunt quidani scribenda, quo magis servaretur origini (Ides, ul^ quo modo quis inciperet a q, sic quius qni. hoc amplius^ quo 20 pinguior esset enuntiatio^ o quoque inserebant et per quo quoius quoi

Codex Parrhasii 1 scribi et qnot uolumina per t est adaerbium 3 aeratae

e Ht()terant] aerata est ct erant 6 debcat om, 8 dicatur 11 progeninm C:

e superscr. c 13 contrane adloqnimur, aed adscripto in margine eadem manu ac

16 obseruata quotiens pro aduerbio 17 utebantur pro praepoutione

18 cuius et cui] quis e qui 20 inciperet a q si quis hoc amplius 21 et per

quoi quis Bcribebant

1 quot volumina per t est aduerbium numeri, quod solent quidam apud poetas confundere: Quot prius R 8 quot prius] Verg. Aen. X 223 5 ante fuerunt It 6 apud pra^positio per d scribi debet Velius Longus apud Cassiod. p. 2287 7 statim melius sonat, si modo incorrupta sunt verha, ex adnotatione de apud praepositione adscripta videntur illata esse 8 quamvis lege g^ammati- corum pcr t litteram dicatur R. fortasse quamvis lex grammaticorum per t litte- ram dici iubeat 10 ut d litteram sonet R 11 progeniem] Verg. Aen. I 19 13 contra ne adloquimur R^ contra ne ac loquimur Commelinus 15 obseruata. quotiens pro aduerbio temporis scribebant, q littera utebantur; pro praepositione Rf obBorvatam : cum quotiena pro adverbio sqq. Brambachius orihogr. lat. p. 227 17 Quum Bubito R\ Verg. Aen. I 535 18 et haec pronomina, quis et qui l)cr q R. cuius et cui pronomina per q scribebant. nos autem ad brevitatem festinavimuB scribendi et illam pinguedinem limare maluimns Papirianus apud Cassiod. p. 2295: cf. infra p. 72, 8. 77^ 9 20 ut quom quis incipiet, a q

Biquie quod, hoc ampliuB, quo pinguior esset enuntiatio, o quoque inserebant, et pro qui, quoi scribebant: nos ad breuitatem festinauimus scribendi, nuUam pinguitudinem limare maluimus, tam hercule, quam quo magis quod qui genus ost h viAoloy ttts * est enim cui res R

DE ORTHOGRAPHIA 71

p. 2231. 32 P.

scrihebant. nos ad brevitatem festinavimus scribendi et illam pinguitndinem limare maluimns, -tam hercule quam ^cur' magis scribimus, quam 'qnor', quod geuus est itvfioXoycag. est enim ^cui rei', quod significat ^ob quam rem': ex hoc retinuit consuetudo hodierna ut diceremus quare, 5 quod una syilaba castigatum fit cur, quod nos contenti sumus per c scribere. et de quaestionibus quidem ad rectam scriptionem pertinentibus, quantum memoria suppeditavit, [et] in praesentia interim satis sit.

Ad ceteras igitur quaestiones transeamus, in quibus animadverto apud plerosque | confusam tractationem OQd^osnaias et OQ^oyQatpCag. cum inter

10 se distent. nam in OQd^osTtsca non quaeritur, quo modo scribendum sit, cum ad vocem legentis adlegatus sit ille qui scripsit, sed est quaeslio in loquendOy ut forpices et forcipes et arcesso et accerso. m his enim mini- mum crit dinoscere, quo modo dicantur: prolnde ac dixero scrihes. in quibus tamen adnotabimus veteres per transmutationem syllabae forcipes

15 dixisse. nam et Vergilius Wersantque tcnaci forcipe massara': for- cipes dicimus ab eo quod formum capiant, id est calidum. et in eo quod est arcesso et accerso putaverunt quidam difTerentiam esse, ut accerso sit voco tractum ab acciendo, arcesso summoveo ab arcendo tractum. sed erraverunt: arcesso enim pro eo quod est arceo numquam positum est.

20 verum quod putant r litteram obstare significationi, errant: d enim non minus in r litteram transit, quam in c, cum dico et accedo et accommodo, f quam apud antiquos in arvorso, in arvorsario. unde pro audiculis ab audiendo auricuias dicimus et meridiem pro medio die loquimur. ideo ergo

Codex Parrhasii 1 et illam] nullam 2 tam hercole quam quo magis qui

genas est ixofjMXoyiai cst enim cui res 5 quod una] quo una 6 quaestioni- bus] praepositionibus 9 OQ^oensuci et OQ^oyQaqfBiai 10 nam OQd^osnsia

non quaeritur 11 legentis] legis 12 accerso his enim 14 adnotauimus

d

17 quidam] quandam 20 putant a litteram 22 pro auriculis C: d superscr, c 23 ideo ergo] id ergo

3 est enim cui re vel qui re Commelinus. est enim cui rei PtUschius 4 quare quo una syllaba castigatum sit R, ubi castigatum fit edidit Commelinus 6 et de praepositionibus quidem B 10 nam OQ^osnsia non quaerit R: cf. p. 66, 12 11 ad vocem legis JR, ad vocis legem R in corrigendis et editio Commelini 12 ut forcipes et forpices. et arcesso et accerso: his enim R. in his enim SenUerus 13 scribes mihi quibus tamen adnotauimus R 15 versant- que] Verg. georg. IIII 175 17 putauerunt quandam differentiam esse R. sed quidam differentiam esse voluerunt, ut arcesso quidem ab eo verbo esset, quod eat arceo, accerso vero ab eo quod est accio Sca^wrus p. 26, 5: cf. Papirian. apud Cassiod. p. 2295 20 quod putant a litteram R, quod putant r litteram Schneiderus gramm. lat. v. I p. 639 21 fortasse cum dicimus et accedo et accommodo, et apud antiquos invenimus in arvorso, in arvorsario. rum quam, pro quo tamquam scribendum esse Schneiderus coniecit, ex superioribus videtur rep^itum esse 23 id ergo R

72 VELU LONGI

p. tm. 33 P.

nihil iateresty utnim arcesso an accerso dicaoias eadem signtficatione manente. at proprium oQ^oyQaq^Cag est, qnotiens in vocis enantiatioDe nihii yidemus arobignnroy at in scriptione tota haesitatio poata est, nt, cnm dico Troia, per i unum an per duo scribere debeam; et cmcit utmm per nnnm i an per duo an per tria f utcnmqne est non littera snccedat 5 i tacita et alterae i succedat rursus allera i manente priore, quae pro consonante posita est, et sic fial eiiicit et coiiicit, de qua re in snperiori- bus plenius dictum est. item cui utrum per q an per c debeat scribi, qnia non nuUi inventi sunt qui q litteram illo catholico tuerentur, quod in nuila voce per declinationem prima littera inmiutetur. ita cum sit quis, 10 quius et qui per q litteram censent scribendum. nec non potest in qnibns- daro oQ^oyQafpCa cum OQ^oinBCa misceri^ ut enuntiatio cum scriptione pariter titubet, ut in accusatore | et comisatore^ ubi quaeritur geminatis con- sonantibus an simplicibus scribendum et enuntiandum sit. in quibus mihi placet ut accusator per duo c et [comisator] per unum s scribatur: nam, 15 quo modo in eo quod est incusare, cusare nihil est, et in eo quod est accendere cenderc per se nihil est^ dicimus tamen et accendere et incen- dere. at in comisatore utramque consonantem simplicem ponamus: nam aut a comitate vox dicta est aut a graeco naQa tov xci^iov. s vero geminata vocis sonum exasperat. sic pariter et elegantiam enuntiandi et so scribendi brevitatem consequimur.

Nec non et ibi oQ^oinBia oQ^oyQaipCa coniuncta est, ubi quaeri- tur faenoris an faeneris dicamus, quoniam nomen inde tractum dicimus

Codex Parrhasii 1 dicamus] dicant 2 OQQ^oyQaq^Buti 3 in scriptioiiem

totam C: m utroque loco expunocii c 4 per duos scribere 8 item cui] item qoi

9 illo] illi 10 cum sit quia cuius et qui 11 nec potest 12 oe^oy^ixfpe/a cnm

So^osntCa 13 et otn, 14 sit om. 16 in eo quod est posteriore loco om, 18 utran-

que 21 scribendi] sequendi 22 o^oypceqpfta 23 foenoris an foeneris dicant

1 accerso dicant i? 4 Troia per i unum an per duo scribere debeamus et eicit coicit utrum per unum i an per duo an per tria: utcunque est, non e aut 0 litterae succedat i tacita , et altera i succedat rursuB , altera manente priore, quae pro consonante posita est, et sic fiat eiiicit et coiiicit coniecit Schmitzius stud. orthoep. (Marcoduri a. 1860) p.ll. in iustam sententiae formam hoc fere modo corrupta verba restitui poterant, ut cum dico Troia, per nnum i an per duo scribere debeam, et coicit utrum per unum i an per duo an per tria, ut cum sit con, n litterae succedat i, et iacit, a* litterae succedat rursus altcra i manente priore, quae pro consonante posita est, et sic fiat coiiicit 7 in superioribuB] p, 54, 16, 66, 18 8 item qui utrum per q 1?: cf, p. 70, 18. 77, 9 9 quod nonnulla vice R 10 cum sit quis cuius et qui per q JB 11 nec potest 1?, nec non potest vel sed potest Schneiderus gramm. lcU. v. I p,393 18 accusatore comisatore R 14 ennntiandum. In quibus R 16 et accendere R, et in accendere corrector codicis Vaticani. an ut cendere per se nihil est? 19 vox ducta est R 28 foenoris an foeneris dicant i?, foenoris an foeneris dicamuB Wilmannsius de Varron. libr. gramm. p. 178. rectiua erat faenoris an faeneris dicendum sit, ct per e faeneris dicamus

DE ORTHOGRAPHIA 73

p. S2SS P.

faeneratorein. item facineris^ non facinoris^ quoniam facinerosum vocamus. sic etiam delirus placet Varroni, non delerus: non enim, ut quidam exisli- mant, a graeco tracta vox est, TcaQcc ro XriQBlv^ sed a lira, id est sulco. ita sicuti boves, cum se a recto actu operis detorserint, delirare dicuntur,

5 sic qui a recta via vitae ad pravam declinant, per similitudinem trans- lationis item delirare existimantur. placet ctiam ut Delmatiam quoque, non Dalmatiam pronuntiemus, quoniam a Delmino, maxima eiusdem pro- vinciae civitate, tractum nomen existimatur. ferias etiam, non fereas, quo- niam apud antiqnos fesiae, non feseae dictae sunt. item arispex ab ariga,

10 quae est hostia, non aruspex. et quamvis commendo dicamus, tamen commando in consuetudine est

Hinc nascuntur etiam quaestiones interdum, quac consuetudinem novam a vetere discernunt, utrum absorbui an absorpsi dicamus, cum ad hanc disputationem pertinere non debeat^ nisi qiiod proprium est oQd^oyQafpia*^

15 utrum per b absorbsi an per p absorpsi scribi debeat. et placet aliis scribendam b litteram, quoniam sorbere dicamus, aliis p, quoniam quac- curoque apud Graecos per Y scribuntur [et constat haec littera ix tov xt xal 6Cyiui\ apud nos per p ^^ ^ scribenda sint; idemque in similibus

Codex Farrhasii 1 foeneratorem 2 delirus] delia Ci rus superscr. c delems] delernm 3 naQcc x6 Itjqiv sed est latine sulco 4 actu] acto

7 maximo civitate 8 existimetar 9 ab ariaga qaae esset hostia 11 com- mando] domando 12 quae consuetadines nouam a uetere discemantnr

13 dicamus om. 14 oQd^oyQaqfstai 15 absorbsi om. 16 scribendam]

sequendam 1 7 ^x xov n xal ai : apud nos per p scribendum ideoque in similibus

1 foeneratorem J? item facineris an facinoris coniecit Semlerus 3 sed est latine sulco i?, sed est latine a lira, id est sulco Ritschelius quaest. Varron. p. 29. deliras a lira, aratri ductu, appellatur Charisius p. 76, 19 4 Itaque

sicuti R 6 placet etiam ut Delmatiam — 9 feseae dictae sunt Velius Longus apud Cassiod. p. 22S7 7 quoniam a Delminio maxima ciuitate tractum nomen existimetur i?, quoniam a Delmino, maxima eiusdem provinciae civitate, tractum nomen existimatur excerpta Cassiodorii 8 etiam] quoque i? 9 Item arispex ab ariug^, quae esset hostia 22. 'ariga ut quae ad aram ageretur: sed et alii scripserunt arugam' lunius. ab ariga scripsisse apparet Longum, qui ah eo arispi- cem dictum esse voluit. ariuga codcx Varronis de ling. lat. V 98, haruga Donatus in Ter. Phorm. IIII 4, 29, harviga Paul. exc. Fest. p. 100, quod defendit Corssenus de emmtuU. latin. v. I p. 509. aringa coniecerat Scaliger coniect. in Varr. de ling. lat. p. 42 10 tamen mando R 12 Hinc noscuntur etiam

qoaestiones interdum, quibus noua a veteribus discemantur. Vtram absorbui, an absorpsi, cum ad hanc disputationem pertinere non debeat, nisi quod pro- prium est OQ^oyQacpCai , utrum per b an per p absorpsi scribi debeat: et aliis sequendam b litteram B, ubi an absorpsi vel cum etc. et deinde et aliis ser- vanda b littera videtur scripsit WUmannsius de Varr. libr. gramm. p. 177 17 et constant hac littera n q a, apud, nos per p scribendum. Ideoque in simili- bus aeruandum, ut in eo quod est urbs, et nupsi, et plebs B. et constat haec littera ^x xov ni xal aCyyLa ex superiore disputatione p. 61, 8, ut videtur , repe- tita seclusi. aliena db hoc loco esse verba adnoUxverat Semlerus 18 idemque in similibus corrector codicis VcUicani

74 VELU LONGI

p. 2233. 34 P.

servandum, iit iii eo qiiod est urps et nupsi et pleps ac ceteris. mihi vero placet ut in latino sermone antiquitatis religio | servetur, ut potius sorbui [ut] secundum auctoritatem eruditissimorum et eloquentium viro- rum dicamus, quam sorpsi, cum recens haec declinatio a sordidi sermonis viris coeperit. item terui et trivi non adscribo huic disputationi, sed cou- 5 suetudinis novae et veteris adnotationi. nam et Vergilius secutus antiquos, cum posset dicere teruisse non impediente metro, maluit dicere

nec te paeniteat calamo trivissc labellum et Miinc radios trivere rotis*.

Hinc nascuntur etiam diversarum significationum quaestiones, actarios 10 an actuarios et dicere et scribere debeamus^ cum actuarios generaliter quidem ab actu appellemus^ actarios vero scriptores actorum. nec non et eum qui actum agit actuarium vocari voluerunt: item alium esse cilonem, alium chilonem, et cilones vocari homines angusti capitis et oblongi, chilones vero improbioribus labris homines a graeco TCaQa ta XBikri. 15 talis quaestio est et circa cohortes et coortes^ ubi diversam voluerunt signi- ficationem esse grammatici, ut coortes sint villarum^ unde homines coorian- tur pariter (oriri enim apud antiquos surgere frequenter significabat, ut apparet ex eo quod dicitlir ^oriens consul magistrum populi dicat', quod est surgens): at cohortes militum a mutua cohortatione. nam chortes 20 audimus quidem vulgo, sed barbare dici. de superiore diflerentia mihi aliud videtur (cum superius de adspiratione loquerer, ostendi id quoque,

Codex Parrhasii 1 urbs et nupsi et plebs 4 declinatio aut sordidi ser- moDis uiris coeperint 5 sed consuetudini sed nouae et ueteri adnotationi 7 possit 8 poeniteat 11 generaliter] canes 14 et oblongi] et longi 16 inprobioribus] in proprioribus 16 est circa 19 apparet in eo 20 chortes] cohortes 22 de adspirationem , sed de prima manu deleto

3 Borbui secuudum auctoritatem E 4 haec declinatio sordidi Bermonis

virus ceperit R 5 sed consuetudini, sed nouae et ueteri adnotationi R

7 cum possit dicere B 8 nec te] Verg. bucol. 2, 34 9 hinc] Verg. georg. II 444 10 actarios an actuarios — 16 x^^^V Velius Longus apud Cassiod,

p, 2287 11 cum actuarios canes quidem It. actuarii nominantur diversis acti- buB generaliter occupati excerpta Cassiodorii 13 item alium esse cilonem — 76, 6 possent p. 68, 14 14 item aliud est essc cilonem, aliud chilonem. cilones Yocantur homines angusti capitis et longi, et adspirationem non habet. chilones vero cum adspiratione scripti a brevioribus labiis homines vocitantur excerpta Cassiodorii. cilones dicuntur quorum capita oblonga et compressa sunt, chilones autem cum adspiratione ex graeco a labris improbioribus, quae illi vocant %BCkri C/iarisius p. 102, 1. cilones quorum capita oblonga Placidi glossae p. 25, 5 ed. Deuerling 16 talis quaestio est circa M 19 apparet in eo R 20 nam cortes audimus R 21 fortasse sed barbare dicitur mihi aliud videtur,

quod cum superius de aspiratione loquerer', ostendi. Id quoque illum sibi locum fecisse R. haec quae ex superiore dispuicdione de adspiratione p. 68, 14 sqq. a gram- mcUico repetita, sed non scUis apte hoc loco interposita sunt, vel post 15 nuQcc ta XsiXrj vel post 76, 6 q)vXa d^ (pvXoig videntur transponenda esse

DE ORTHOGRAPHIA 75

p. »34. 35 P.

illam sibi locum fecisse, cum alioquin non desideraretur^ ut in vehemente et in reprelienso^ cum vemens et reprensus sine adspiratione emendatius dica- tur): nam tam militum quam rusticorum cohortes sunt^ siquidem et milites e rusticis et ex eiusdem regionis hominibus conscribebantur, ut et agnoscere

5 et tueri invicem possent. quod genus utilitatis etiam apud Homerum est^ qui ait (os (pQi^TQTi (pQrjrQi](pLV ccQrjyT]^ (fvka di (pvXoig. Sane aspergo et aspargo habent dilTerentiam suam^ siquidem aspergo verbum est, aspargo nomen. itaque et Vergilius | ait ^salsa spumant aspargine cautes'.

10 Aquam quoque per q scribentes nomen ostendimus [et trisyllabumj;

per c vero verbum ab eo quod est acuo [et acuere], utinam acuam.

Aurifex melius per i sonat, quam per u. at aucupare et aucupium mihi rursus melius videtur sonare per u quam per i; et idem tamen aucipis malo quam aucupis, quia scio sermonem et decori servire et aurium

15 voluptati. unde fit ut saepe aliud scriDamus, aliud enuntiemus, sicut supra locutus sum de viro [vero] et virtute, ubi i scribitur et paene u enun- tiatur. unde Ti. Claudius novam quandam litteram excogitavit similem ei notae quam pro adspiratione Graeci ponunt, per quam scriberentur eae voces quae neque secundum exilitatem i litterae neque secundum pin-

Codex Parrhasii 1 illam] illum 2 vemens et reprensns] uehemcns et re-

tius tur

prehensus emendajnus dicamus C: tius et tur superscr. c 5 posaint

genuB etiam utilitatis apud 6 (pQi^tQri — (pvXoig add. c, cum prima manu

solum mg scriptum esset 8 est om. et] ut 10 per q u a m scribentes 11 utinam] antinam 12 per u ut aucupare et aucipium 18 8criberentur

eas uoces 19 exilitatem litterae pinguitudinem litterae sooant

1 illam sibi locum fecisse corredor codids Vaticani 2 cum vehemens et reprehensus R 5 possint, quod genus etiam utilitatis apud Homerum est B

6 ag (pQiitQri] Hom. II. B 363 7 aspergo verbum, et aspargo nomen.

Itaque ut Virgilius ait i? 8 salsa] Verg. Aen. III 534 10 Aquam quoque per q .a.q.u.a.m. scribentes E ^lege disyllabum, au^ hoc modo ostendimus:

at trisyllabum per c verbum' Commdinus. poterat transpositis verhis scribi nomen